שערי מדע: א ווייטאגליכע מעשה – גוטע מוסר השכל

פון הרב משה נחום קרויס

דאס קורצע לעבן פונעם בחור'ל א.ש. וואס איז געווען מטובי הלומדים פון די בעסטע לערנער פון איינע די באוויסטע ישיבות, קען אונז לערנען א טיפזיניגע לקח וואס זאל אונז באגלייטן אונזער גאנצע לעבן. די ענדע פון די מעשה איז ווייטאגליך און הארצרייסענד פון איין זייט, אבער פון די צווייטע זייט טוט עס ארויסברענגן א מושג וואס איר תועלת איז אומשאצבעאר, לאמיר אייך פארציילן די מעשה, איי א מעשה וואס האט אונז זייער באנומען.

בילד



געווען איז עס איין טאג ווען דער בחור (א.ש.) האט אנגעהויבן צו שפירן גרויסע יסורים אין זיין האלז, פון אנפאנג האבן די אונטערזוכינגען גארנישט געוויזן, אבער נאכן דורכפירן מער גרינטליכע אונטערזיכונגען האט מען ביי אים אנדעקט די ביטערע מחלה ה"י פאר קיין שום אידיש קינד געזאגט. ער איז תיכף געווארן האספיטעלעזירט, א קייט פון יסורים פון די רפואה המרה און די מחלה ביינאזאם האט ארומגענומען אונזער באליבטען בחור'ל. דער בחור'ל וואס פאר קוים עטליכע יאר בעפאר איז ער מיט טרערן פון התרגשות באגלייט געווארן דורך זיינע געטרייע עלטערן צו די ישיבה, ווען בשעת מעשה זענען זיי מתפלל אז ער זאל וואקסן און שטייגן בתורה ובמעשים טובים, און יעצט שטייען זיין לעבן זיין בעט מיט טרערן פון צער און פיין, על אלה אני בוכיה.

נאך א קורצע צייט האבן די דאקטורים געלאזט וויסן פאר די עלטערן, אז זיין שוואכע קערפער וועט נישט צולאנג קענען אריבערטראגן די שווערע טיפולים, און זיינע שאנסן פון איבערקומען די מחלה איז זערא רח"ל, און זיינע טעג זענען געציילטע.

דער בחור'ל, האט אליינס באגרייפט זיין מצב, און מיט גדלות הנפש האט ער אנגעהויבן צו רעדן מיט די ארומיגע איבערן היום שאחרי, די טאג פון נאכן... ווי אזוי מ'גרייט זיך... ביי איינע פון די שמועסן האט זיך דער בחור'ל געוואנדן צו זיין צובראכענעם טאטען, און אים געבעטן אז ער וויל מיט אים רעדן פרייוואט. דער טאטע האט זיך צוגעריקט צו זיין באליבטן קינד, אים ארומגענומען מיט ליבשאפט און דערביי איםגעגעבן א קוש אויף זיין בלאסע געזיכט.

מיין טייער ליבער קינד, וואס קען איך טון פאר דיר? האט דער טאטע אים געפרעגט, ווען א טרערל טוט זיך אומווילענדיג ארויסגליטשן פון זיינע אויגן... מה שאלתך ומה בקשתך? כ'וועל דיר אלסדונג געבן!

דער בחור'ל האט אנגעהויבן צו שמועסן מיט זיין טאטען איבערן טאג פון נאך זיין פטירה, איך שפיר, טאטע, אז מיין טאג מיין יום המוות דערנענעטערט זיך... כ'בין זיכער אז מ'וועט אפרעכטן א גרויסע לויה, אבער כ'בעט בכל לשון של בקשה, אז ביי מיין לויה זאל מיר קיינער נישט מספיד זיין אויסער מיין 'מגיד שיעור' פון די ישיבה קטנה ווי כ'האב געלערענט בשיעור ב', פאר אים בין איך שולדיג רוב פון מיין רוחניותדיג'ע שטייגונג.

דער טאטע וואס האט געהערט די ווערטער פון זיין קינד, האט געשפירט ווי ער זאל ווען כאפן א מעכטיגע קלאפ אין זיין קאפ, ער האט געזאגט פאר זיין קינד, פארוואס רעדסטו פון די זאכן, מיר זענען אלע מתפלל זאלסט ווערן געזונט אין שטארק, און בעזרת השם כך יהיה אזוי וועט זיין..

דער בחור'ל האט זיך נישט געוואלט מתווכח זיין מיט זיין טאטע, אבער ער האט איבערגעחזר'ט זיין בקשה אז בלויז זיין מגיד שיעור פון שיעור ב' זאל אים מספיד זיין.

דער טאטע דרייט אוועק זיין פנים, ער ווישט זיינע טרערן, ער ווייסט נישט פארוואס זיין זון עקשנ'ט זיך איין אויף די בקשה.

כעבור ימים, נאך עטליכע טעג, זיינע כוחות האבן זיך אויסגעלאזט, און קוים קוים האט ער געקענט ארויסזאגן א ווארט פון זיין מויל, ווען ער האט געזעהן אז די אויגן פון די ארומיגע זענען פול מיט צער, האט ער זיך געוואנדן צו זיי מיט זיינע לעצטע כוחות, און געזאגט: זייט נישט פארדאגה'ט, איך גיי אריבער בשמחה לעולם שכולו טוב, און דער גרויסער באשעפער זאל היילן ענקער ברויך, אבער געדעקנט מקיים צו זיין מיין איינציגע בקשה, אז נאר איינער בלויז דער איינער זאל מיר מספיד זיין.... מער האט ער נישט געקענט רעדן .. זיין קויל איז שטיל געוווארן... זיינע ציכטיגע אויגן האבן זיך פארמאכט, פארמאכט אויף אייביג! תהא נשמתו צרורה בצרור החיים, ובגן עדן תהא מנוחות.

בעפארן פארברייטונג צום לויה, האט דער צובראכענע טאטע מודיע געווען איבער די לעצטע בקשה פונעם נפטר, און עס איז א מצוה לקיים את דברי המת. איינע פון די רבנים האט זיך פארבינדן מיטן מגיד שיעור פון שיעור ב', און אים איבערגעגעבן די בקשה פון זיין געוועזענם תלמיד אז ער און בלויז ער זאל אים מספיד זיין. דער מגיד שיעור איז געכאפט געווארן אין שאק, ער האט געשפירט ווי ער טראגט נישט דורך די בשורה המרה, ער האט אפילו נישט געוויסט אז זיין תלמיד איז נישט געזונט געווען, און דא הערט ער אז ער איז שוין נישטא, פאר זיינע אויגן זענען אריבער בליץ שנעל די זכרונות פון זיין באליבטן תלמיד, זיינע שוועריגקייטן און דערנאך זיין הצלחה.

נאך אפאר מינוט, ווען דער מגיד שיעור האט פארדייט די שרעקליכע בשורה, האט ער געזאגט אז ער קען נישט מספיד זיין, מ'האט זיך געבעטן ביי אים, אבער ער האט געזאגט אז עס איז זיכער געשעהן א טעות.

בעפאר די לויה האט דער טאטע איבערגעבען פארן מגיד שיעור א צוקנייטשטע פאפיר, ווען בשעת מעשה דערציילט ער פארן מגיד שיעור מיט שרעקליכע בכיות: ווען מיין זון האט מיר געבעטן אז נאר איר זאלט אים מספיד זיין, האט ער דערביי מיר געבעטן אז איך זאל די פאפיר ארויסנעמען פון זיין בערזל און עס נישט אויפעפענען, נאר איך זאל עס ברענגען צו אייך, און בשעת מעשה האט ער זיך אויסגעדריקט, אז זיין רוחניותדיג'ע לעבן איז ער שולדיג פאר אייך, און פארן צעטל וואס איך געב אייך יעצט דא איבער. בתחילה האט דער מגיד שיעור נישט באגרייפט וואס עס קומט דא פאר, אבער ווען ער האט אויפגעמאכט דאס צעטל און געליינט איר תוכן, האט ער זיך דערמאנט איבער א עפיזאד וואס האט זיך אפגעשפילט עטליכע יאר בעפאר.

*

געווען איז עס מיט עטליכע יאר בעפאר, די בחורי הישיבה פון זיין כיתה זענען זיך נישט אויסגעקומען צווישן זיך בעניני חברותות, עס האט געהערשט א שטארקע אנגעצויגענקייט אין די לופט. די אנגעצויגענקייט האט משפיע געוווען אין זייער הצלחה און זייער התמדה האט זיך צעביסליך אפגעלאזט. דערי מגיד שיער זענדיג אז עס נעמט נישט קיין סוף, איז ער אויפגעקומען מיט א שעפערישע איינפאל. ער האט אנגעגרייט אסאך צעטלעך, אויף יעדע צעטל האט ער אויפגעשריבן די נעמען פון אלע בחורים, ביי יעדע נאמען האט ער צוגעלייגט א שטריך אז מ'זאל קענען צושרייבן לעבן די נאמען.

ער האט זיך געוואנדן צו די בחורים, און ער האט גערעדט צו זיי אז יעדע בחור אן קיין אויסנאם פארמאגט אסאך מעלות, א טייל מעלות זענען באהאלטן, און א טייל זעהט מען נישט איין אז מ'האט בכלל, איך בעט ענק טייערע תלמידים, יעדער איינער זאל טראכטן איבער א מעלה אדער מעלות פון זיינע חברים דאהי אין כיתה, און מ'זאל צושרייבן די מעלה פון יעדע בחור לעבן זיין נאמען, א מעלה וואס מ'זעהט אין יענעם, שתראה כל אחד מעלת חברינו.

עס האט גענומען עטליכע טעג, די בחורים האבן אויסגעפאלגט די בקשה פון זייער מגיד שיעור, זיי האבן אים צוריקגעברענגט די צעטלעך, די צעטלעך האבן אויף זיך פארמאגט כמה מעלות רבות פון איינעם אויפן אנדערן. דער מגיד שיעור האט זיך אראפגעזעצט און פאר יעדן בחור באזונדער האט ער געשריבן אלע מעלות וואס זיינע חברים לישיבה האבן געשריבן אויף אים, ער האט פאר יעדע בחור איבערגעגעבן א צעטל מיט די מעלות, און זיי געזאגט: זאלסט וויסן אז אויב אנדערע שרייבן אויף דיר די מעלות, איז א סימן אז די פארמאגסט די מעלות, אויב וועסטו אויסנוצן די מעלות כראוי ביסטו עתיד אויפציוואקסן א גדול בישראל.

והנה זה פלא, נאך א שטיק צייט האט זיך די אטמאספערע אין די ישיבה אינגאצן געטוישט ממש מקצה אל הקצה, דאס לערנען האט זיך פארבעסערט, די רעזולטאטן זענען געווען ממש אמגלויבליך, די בחורים זענען געשטיגן טאג נאך טאג העכער און העכער, אלס א דאנק די קאמפלימענטן וואס זיי האבן באקומען פון זייערע חברים.

דער מגיד שיעור האט נישט געוויסט ווי ווייט זיין עצה ותבונה וואס הקב"ה האט אים ממציא געווען האט געהאט אזא עפעקט. הערשט יעצט ביים עפענען דאס צעטעלע פון תלמידו הנפטר, דאס צעטעלע אנגפילט מיט די מעלות און קאמפלימענטן פון חבריו לישיבה, האט דער מגיד שיעור באגריפן די תועלת און די סיבה פארוואס דער בחור הנפטר האט געוואלט אז ער און בלויז ער זאל אים מספיד זיין.

די מעלות אינעם צעטעלע וואס דער מגיד שיעור האט געשריבן פארן בחור פאר עטליכע יאר בעפאר, איז יעצט געווארן דאס הספד, כוואליעס פון טרערן האבן זיך געגאסן ביי די הארצריינסענדע לויה, בשעת ווען דער מגיד שיעור האט פארגעליינט די מעלות פונעם בחור הנפטר, די מעלות וואס זיינע חברים האבן אויף אים געשריבן.

בשעת די ניחום אבלים ווען דער מגיד שיעור איז געקומען טרייסטן די צובראכענע עלטערן, זענען צום אים צוגעקומען עטליכע פון זיינע געוועזענע תלמידים, און אלע פון זיי האבן ארויסגענומען פון זייער טאש די באליבטע צעטעלע וואס דער מגיד שיעור האט פאר זיי אפגעשריבן עטליכע יאר בעפאר מיט זייערע מעלות וואס זייערע חברים האבן געשריבן, און זיי האבן געזאגט אז דאס צעטעלע מיט די מעלות און קאמפלימענטן האט זיי געגעבן די מוט צו שטייגן מעלה מעלה על במתי התורה והיראה.

הערשט דאן האט דער מגיד שיעור באגריפן אז מיט א קליינע פעולה האט ער אויפגעטון גדולות ונצורות, ער האט זיך איבערצייגט וואס א גוט ווארט פון איינעם אויפן אנדערן קען אלס אויפטון. ע"כ המעשה הנורא.

*

קוראי השער, די מעשה האט אונז זייער איבערגענומען, מיט א קליין ווארט וואס קאסט נישט קיין אנטשרענגונג עס קאסט נישט קיין געלט, קען מען אויפטון גאר גרויסע זאכן, מ'קען ראטווען מענטשן בזה ובבא. בשנת תשע"ה (פ' בשלח) ווען מיר האבן געשריבן די מאמר 'א גוט ווארט (קאמפלימענטן) חלק א' האבן מיר צוריקבאקומען גריסן פון גאר ווייט, ס'האט זיך אנגעזעהן ווי מענשטן האבן אנערקענט אז דאס געבן\באקומען קאמפלימענטן האט גאר א גרויסע עפעקט. צווישן אנדערע האבן מיר דאן באקומען א געשריבענע בקשה פון א פראפעסער ווי ער האט געבעטן רשות עס איבערצוטיישטן אויף ענגליש. די קאמפלימענטן אויף די קאמפלימענטן ארטיקל ליגט אונז נאך אין די ביינער אפילו עס איז שוין אריבער איבער דריי יאר פון דאן, עס צייגט די גאר שטארקע כח פון א קאמפלימענט.

עס איז כדאי צוציברענגן די מעשהל'ע מיט וואס מיר האבן דאן אנגעפאנגן די מאמר: מרן הגאון רבי אביגדור מיללער זצ"ל האט מעיד געווען אויף זיך אליין בסוף ימיו ווען ער איז שוין געווען 92 יאר. אז ווען ער איז געווען א 12 יעריג יונגל האט אים א 'גוי' געזעהן דאווענען, און דער 'גוי' האט זיך אנגערופן דאס יונגעלע דאווענט שיין!. עד היום, אכציג יאר שפעטער! געדענק איך בבהירות מיט א קלארקייט, גענוי ווי אזוי דאס פלאץ האט אויסגעזעהן ווי איך בין דאן געשטאנען, ווי אזוי די ארום האט אויסגעזעהן, איך געדענק נאך די 'הרגשה נפלאה' די מוראדיג'ע גוטע פילונג, און דאס האט מיר באגלייט אלע מיינע יארן ביז יעצט!.

מיר האבן דאן ארומגערעדט איבער די סיבה, אויב איז א קאמפלימענט אזא קלייניגקייט צו געבן, דאן פארוואס געבן עס מענטשן אזי שווער? במאמר הלז וועלן צוברענגן עטליכע נייע ערקלערונגען דערויף, ווי אויך נייע קרישקעלעך און הוספות איבער די נושא פון 'א גוט ווארט', עס איז נישט מער ווי פאסיג צו רעדן פון די נושא אין די יעצטיגע טעג ווען 'אהבת חינם' איז די תיקון הראוי, לאמיר נישט ווארטן צו קאמפלימאנטירן איינעם לאחר מאה ועשרים, לאמיר קאמפלעטירן בחיי חיים למען ייטב לך והארכת ימים.

יהללוך זר..

חז"ל במסכת חולין (קלח) פארציילן איבער די פייגלען די 'יונים הרדיסאות' וואס הורדוס המלך האט אויפגעצויגן, דעריבער האבן די יונים געהייסן 'הרדיסאות' על שם הורדוס. דערציילן די חז"ל אמר רב כהנא האט רב כהנא געזאגט, אז ער האט געזעהן די מיני יונים וואס זענען געווען אייניקלעך פון די יונים פון הורדוס (רש"י) די יונים זענען געשטאנען אויסגעשורה'ט אין זעכצן שורות, און יעדע שורה איז געווען לאנג ברחב מיל, און די טויבן האבן געזאגט 'קירי קירי' וואס מיינט 'אדוני אדוני, הער הער' – איין טויב איז געווען א מחוצף און זי האט געשריגן 'בירי בירי' וואס מיינט 'עבד עבד, קנעכט קנעכט' – כידוע איז הורדוס געווען א בן גרים, חז"ל פארציילן (בבא בתרא דף ג, ד) אמר הורדוס, מי הם הדורשים 'מקרב אחיך תשים עליך מלך' ? חכמים! קם והרג לכל החכמים, והותיר את בבא בן בוטא ליטול עצה ממנו. הורדוס וואס האט געשטאמט פון עבדים האט געוויסט אז די חכמים וועלן אים נישט אננעמען אלס מלך יהודה, וויבאלד א מלך דארף זיין 'מקרב אחיך' האט ער דעריבער אויסגעהארגעט אלע חכמים, און בלויז איבערגלאזט איין חכם וואס זאל אים עצהנ'ן. – עכ"פ דער איינצעלנע טויבעלע האט פארציילט דעם אמת, און געשריבן קנעכט קנעכט, האבן איר חברט'עס איר געזאגט די שוטה, זאג 'קירי, הער' אזוי ווי אונז זאגן. האט זי זיך אנגערופן דעם וועם ענק רופן הע"ר, איז באמת א קנעכט. דערציילן חז"ל זענען געקומען עבדים וואס זענען איבערגעליבן פון עבדי הורדוס און געשחט'ן די טויבעלע ווייל זי האט פארציילט די אמת און זיי פארשעמט (זעה בגמרא שם ווי אזוי זיי האבן גערעדט צו כישוף, צו שיחות עופות).

שרייבט דער סטייפלער גאון זצ"ל בספרו חיים עולם, קיין שום קעניג האט נישט אויפגעצויגן די מיני טויבן, נאר הורדוס און דעריבער ווערן זיי אנגערופן 'הרדיסאות' על שמו. פארוואס האט ער עס געטון? הורדוס האט געוויסט אז באמת איז ער נישט קיין מלך, און יעדער האט אים אנגעקוקט אלס אן עבד וואס האט מורד געווען און נישט ווי קיין קעניג, ער האט זיך נישט באגעניגט מיט דעם וואס ער האט געפירט די מלוכה ביד רמה, עס האט אים געפעלט אז 'אנדערע' זאלן אים אנרופן 'מלך מלך' – איר הערט? גארנישט האט נישט אפגעשטילט זיין רגש הנחיתות, ער האט געמוזט צוקומען צו אנדערע זאלן אים מעריך זיין און אים זאגן א גוט ווארט, אבער קיינער האט נישט געמיינט באמת, האט ער געמוזט אויפציען טויבן וואס זאלן כסדר שרייערן קעניג קעניג, זעכצן שורות פון טויבעלעך ברייט א מיל, און אלע זאלן שרייען קעניג קעניג.

מיר זעהן דא א דבר מדהים, יהללוך זר ולא פיך, זיך אליינ'ס קאמפלימענטירן האט נישט די זעלבע עפעקט ווי עס קומט פון א צווייטן.

ווערטער קאסטן נישט קיין געלט, אבער וואס ווערטער קענען חרוב מאכן קען קיין שום געלט נישט פאררעכטן. אבער פון די צווייטע זייט, די כח פון איין גוטע ווארט קען בויען א עולם מלא א גאנצע וועלט. – גדולה גמילות חסדים יותר מן הצדקה שזו גמילות חסד בגופו וצדקה רק בממונו (עי' סוכה מט) לערנעט אפ די מהרש"א די גמרא: עס איז גרינגער פאר א מענטש צו געבן פון זיין געלט פאר א נצרך, ווי אים צו העלפן בגופו. דאס הייסט א גוט ווארט איז אסאך שווערער פאר א מענטש צו געבן ווי צו געבן געלט.

עס איז לייגט זיך שווער אויפן שכל, מיר רעדן נישט פון קאמפלעמענטירן פרעמדע, מיר רעדן פון אייגענע משפחה, אב לבנו, אם לבתה, בין איש לאשתו, ברידער און שוועסטער, מענטשן וועלן אפילו אייגענע נישט קענען זאגן א גוט ווארט! אויב וואלטן מיר געוויסט וואס א גוט ווארט קען אויפטון וואלט מען עס נישט געקארגט, נאר געגעבען און געגעבן. די אלע שיעורים און לעקציעס וואלט ווען נישט אויסגעפעלט אויב וואלט מען ווען באקומען\געגעבן א גוט ווארט איינער פארן צווייטן.

סיבות פון נישט קאמפלעמאנטירן

עס זענען פארהאנען עטליכע סיבות פארוואס עס איז טאקע אזוי שווער צו געבן א גוט ווארט (מתוך והבית בהבנותו)

1) השפעת העבר, די וואס זענען אויפגעוואקסן אן צו באקומען קיין קאמפלימענטן פון זייערע עלטערן און רבי'ס\טישטער'ס, דערקעגן קריטיק האבן זיי באקומען א ברייטע פארציע, די ווערן אויפגעוואקסן און עס איז איינגעבילדעט אין זייער אונטערנבאוויסטזיין אז א גוט ווארט איז חס מלהזכיר, און אפילו ער וויל עס שוין יא זאגן וועט די סא"ב קאנשענ"ס עס אפשטעלן. – פאר די מיט די השפעת העבר, זיי דארפן שווער ארבעטן אויף זיך, אבער אויב וועט מען זיך ברעכן און טרעפן ביי יעדעם עפעס א מעלה און 'ארויסזאגן' בפה מלא, וועט מען מיט די צייט גובר זיין אויף די עבר.

2) חוסר התייחסות, מענטשן זענען געוואוינט אז וואס אנדערע טוען פאר זיי איז נארמאל, די ווייב 'מוז' קאכן נאכטמאל, און 'מוז' וואשן די וועש, די קינדער 'מוזן' העלפן, דער חבר 'מוז' מיר טון די טובה, מיין טאטע מאמע 'מוזן' מיר טון כך וכך. אז מיין קינד לערנעט פלייסיג קומט זיך אים א גוט ווארט? צו איז ער דען נישט קיין איד, ער מיז און דארף דאך לערנען.... דער ארבעטארער ארבעט געטריי, געב אים\איר א גוט ווארט, וואס עפעס, זיי ווערן דאך באצאלט? אנטשולדיגט, זיי זענען מענטשן מיט געפילן, זיי ערווארטן צו הערן צו ביסט צעפרידן, געלט טוט נישט אזוי אויף ווי א גוט ווארט. עס איז ראטזאם צו פראבירן צו געבן א גוט ווארט, די תוצאות זענען גאר גאר שנעל! איר גלייבט מיר נישט? פראבירט עס אויס...

3) מ'האט מורא אז דער צווייטער וועט צוריקווארפן די קאמפלימענט, ווייל מ'טראכט אז יענער וועט זאגן די חנפס'ט מיר אד"ג עס איז א אמת'ע מורא ווייל זייער אסאך מענטשן ווייסן נישט ווי אזוי זיך אומצוגיין מיט קאמפלימענט'ן, זיי מאכן עס אוועק – די אמת איז, אז די וואס מאכן עס אוועק זיי דארפן עס די מערסטע, זיי זענען דארשטיג נאך א גוט ווארט, זיי עקשנ'ן זיך עס אנצונעמען כדאי מ'זאל עס נאכמאל איבערזאגן (די ביסט אפגעפאלן... עהה, אינגאנצן נישט... דער וויל עס פשוט איבערהערן..)

4) קנאה, מ'האט פשוט מורא אז מיטן געבן פאר יענעם א קאמפלימענט וועט מען ווערן ווייניגער. דאס איז א פשוטע נידריגע מדה, ארבעט אויף אייערע מידות צו פארגינען אנדערע וועלן זיך קאמפלעמענטן אנהויבן זיך צו גיסן.. בדרך אגב, געבן פאר יענעם מאכט דעם געבער מער באליבט, האב נישט מורא וועסט נישט קלענער ווערן.

5) דער אורחות חיים להרא"ש שרייבט: ודרכם של הבריות להעלים הטובות ולגנות הרעות. דערנער וואקסן פון זיך אליינ'ס, רויזן דארפן צוקומען צו שווערע ארבעט און פלאנצונג. יענעמ'ס חסרונות זעהט מען אטאמאטי"ש, אבער מעלות צו זעהן דארף מען זוכן (תפילת רבי ר' אלימלך זצוק"ל) – די עצה היעוצה פאר דעם איז ווי די מעשה מיט וואס מיר האבן אנגעהויבן די מאמר, און ווי הרב נח ויינבערג זצ"ל שרייבט בספרו 48 דרכים לחכמה (דרך ל"ב): 'אהבה' וואס מיינט ליב האבן א צווייטן? אהבה מיינט די הנאה וואס ווערט נגרם פאר אונז פון די מעלות פונעם צווייטן! ער עצה'ט דארט אז מ'זאל מאכן א ליסטע פון אלע מיני מעלות (זעה בפנים, מקבל, נוח להסכים, מתחשב בזולת, רגוע, עדין, ישר, עניו, ותרן, חייכן) און כאטשיג איין מעלה ווען מען טרעפן ביי יענעם. קוק דיך ארום לעבן וועם די דרייסט זיך במשך היום, אפילו מ'האט 57 סיבות אים נישט ליב צו האבן, קען נישט זיין אז יענער פארמאגט נישט כאטשיג איין סיבה פארוואס מ'זאל אים יא ליב האבן.

דער גאון הגאונים הרב מטשעבין זצ"ל, איז זיך אומגעגאנגן מיט יעדן תלמיד לפי זיינע מעלות, ער האט געוויסט ווי אזוי ארויסצוברענגן יעדעמ'ס כשרונות.

ער האט אמאל געזאגט: עס זענען דא בוחנים פארהערער'ס וואס זייער גאנצע ציל איז להוכיח אז דער וועם מ'פארהערט קען נישט, זיי זוכן צו כאפן יענעם ביי טעותים. דערקעגן, אני, האט דער רב געזאגט, דוקא מבקש איך זיך אז דער נבחן זאל גוט קענען.

א בחור בישיבתו איז געווען ידוע ווי א בטלן און א לא יוצלח, דער טאטע פונעם בחור האט זיך אויסגערעדט פארן רב, בני, מה תהא עליה?

וואס וועט זיין מיט מיין זון?

ביים וועכנטליכן פארהער האט זיך דער רב געוואנדן צום בחור מיט א שאלה! דער בחור איז אינגאצן רויט געווארן אין געשוויגן.. אבער דער רב האט נישט נאכגעלאזט, און אים געזאגט, דריי דיר נישט ארויס, איך ווייס אז דו קענסט די שיעור וואס מ'האט געלערענט, כ'וויל די זאלסט מיר ענטפערן!

בלית ברירה האט דער בחור ארויסגעזאגט עפעס ווערטער, דער רב איז אריין מיט דעם בחור אין א שמועס במשא ובמתן, ביז ער האט געעפענט מעייניו של הבחור, די קוואל פונעם בחור, עס איז נתברר געווארן לעין כל אז אין תוכו כברו, און ער קען טאקע לערנען. עס איז געווארן די שיחת היום, אז בחורים האבן ממש גערעדט אז ער איז א צדיק נסתר.. אבער די יודעי דבר האבן געוויסט אז עס איז צו פאדאנקן דעם טשעבינער רב, ווי ער האט מיט חכמה אריינגעווארפן דאס גוט ווארט 'כ'ווייס אז די קענסט די שיעור' דאס האט דעם בחור געמאכט קענען און לערנען.

לאמיר זיך מקבל זיין נישט צו קארגן קיין גוטע ווערטער, נישט קיין געמאכטע, נאר באמת'ע גוטע ווערטער, לאמיר מרבה זיין אהבת חינם. און מיר זאלן זוכה זיין אז ימים האלו יהפכו לששון ולשמחה, אכי"ר.

ווי איז דאס געשעהן?

אלע לעבעלס

א בליק א שמייכל אבאמאקעיר אבדול פאטאח על-סיסי אבדולא יאמין אביגדור ליבערמאן אברהם מרדכי מלאך אגודת ישראל אגריקולטור אדאלף היטלער אהייא אהרן בנציון ווידער או. דזשי. בי. עי או.דזשעי. פּעק או.יו. אובער אוגאנדע אודיא אודע לאנדבאוער אוהורו קעניאטא אוויאציע אוזבעקיסטאן אוטיזם אויסטראליע אומאן אומאר על-ראזאז אונגארן אוקראינע אוראגוויי אורין העטש אושען אינפיניטי אזיע אזערבידזשאן אי.יו. אי.סי.בי. אי.פי.עי. איאטאלא כומעיני איבעי איבערוואג אידישע הויפן איוואנקע טראמפ איטאליע איטסונארי אנאדערא איי.אר.עס. אייאווע איידעהא אייווארי קאוסט אייסיס אייסלאנד אייק קאוועלאדזשע אייקיע אייראפע איירלאנד אילינאי אילעין טשאו אימיגראציע אימעילגעיט אימעילגעיט 2.0 אימפיטשטמענט אינדאנעזיע אינדיאנא אינדיע אינדיען פוינט אינטעל אינטערוויא אינטערנאַציאָנאַל אינטערנאציאנאלן ספעיס סטאנציע אינטערנעט אינטערפאל אינסטעגראם אינפראסטרוקטור איסט ריווער איסלאמישע דזשיהאד איראן איראק איתמר גינצבורג אכמעד ראכאמי אכסאן איקבאל אל-על אלאבאמא אלאסקע אלאסקע עירליינס אלבאניע אלבערטא ניסמאן אלבערטא פודשימארי אלדזשיריע אלט-רייט אלטערנעיט סייד פארקינג אלי לארידזשאני אליבאבא אלידזשיענט עיר אליווער נארט אלכסנדר אקאסטא אלען דערשאוויץ אלעקס אזאר אלעקס דזשאונס אלעקס וואן דער זעוואן אלעקסאנדער דאונער אלעקסיי נעוואלני אלעקסיס ציפראס אלערגיע אמאן אמנעסטי אינטערנאציאנאל אמעריקע אמעריקען עירליינס אנאטאלי אנטאנאו אנאליז אנגאלע אנגעלע מערקעל אנדרעי דודא אנטאני סקאראמוטשי אנטאניא גוטערעז אנטאניא לעדעזמא אנטי-טראסט אנטיסעמעטיזם אנטיפא אנקעטע אסאסיעטעד פרעס אסטמא אסקאר לאפּעז ריווערא אפגאניסטאן אפסטעיט נ.י. אפעק אפקויפן און פאראייניגונג אפרים הערשקאוויטש אפרים שעהר אפריקע אקאיעד אולא אקלעהאמע אר.טי. אר.סי.סי.עס. אראס אגאלאראוו ארגענטינע ארטיפישעל אינטעלידזשענס ארי ווייזער אריזאנע אריטריע ארכעאלאגייע ארמעניע ארעגאן ארץ ישראל ארקענסא אשראף גאני באב מענענדעז באב קאורקער באבוב באהאמעס באו דיטעל באואינג באכראין באליוויע באליסטישע וואפן באמבארדיער באן קי-מון באנגלאדעש באנק אוו אמעריקע באנקראט באסטאן גלאוב באסניע באצאלטע אנאנס באקא האראם באקסד.קאם בארא פארק באראק אבאמא בארבארא אנדערוואוד באריס דזשאנסאן באשאר אל-אסאד באשעפעניש רעכט בודזשעט בולגאריע בזק בי-1-בי בי-ענד-עידזש בי.בי.סי. בי.עם.דאבעליו בי.פי. ביאלאגישע וואפן ביבי נתניהו ביטקוינס ביל געיטס ביל דעבלאזיא ביל לארקין ביל קלינטאן ביל קעסידי בילדער בינגאו בלו ארידזשין בלוטיגע שיסעריי בלומינג גראוו בלומינגבורג בלעקוואטער בעל התניא בעלארוס בעלגיע בעלזא בען סאס בען קארדין בען קארסן בענגלאדעש בעסט ביי בערל לאזאר בערני סענדערס בערקשייער בראזיל בראנקס בראק לאנג ברוך גארין ברוך דיין האמת ברוס ראונער ברוק ברוקלין ברידזשגעיט בריטיש עירוועיס ברייטבארט ניוז ברייען קאלב ברייען קעמפ ברייען ראסס ברייען שאטז ברית מילה ברסלב ברעד לענדער ברעד פארסקעיל ברעט קעווענאו ברעיקינג ניוז ברעקזיט גאו דעדי גאלדמאן סאקס גאן קאנטראל גאסט עדיטאריאל גואטאמאלא גואם גוגל גוואנטאנאמע בעי גולן בערג גור גורביר גרעוואל גזירת גיוס גייקא גמליאל כ"ץ געזונט געזעץ געזעץ ענפארסמענט געמבלינג גערי דוד קאהן געריכט גראפיטי גרוזיע גריכלאנד גרינע פארטיי גרעב גרעג עבאט דאוג דוסי דאוג דזשאונס דאמיניק ראפּיני דאמיניקען רעפובליק דאן מעקגעהן דאנא ברעזיל דאנא רארבאכער דאנעלד טאסק דאנעלד טראמפ דאנעלד טראמפ דזשוניער דאנקין דאונאטס דאקומענטן דוב הייקינד דוד בירנבוים דוד גרינפעלד דוד הערש מאנדל דוד וואנונו דוד פריעדמאן דוישטע באנק דזשאבס דזשאו ארפעא דזשאו בארטאן דזשאו ביידען דזשאו לאוטע דזשאו ליבערמאן דזשאו מענשין דזשאול דזשיאמברא דזשאוסעף פערקאוקאו דזשאן באלטאן דזשאן בוראסאו דזשאן ברענען דזשאן דאוד דזשאן טאורי דזשאן טעילאר דזשאן טעסטער דזשאן מעקעין דזשאן עף. קענעדי דזשאן פאדעסטא דזשאן קאנינגהעם דזשאן קאניערס דזשאן קארנין דזשאן קעלי דזשאן קעסיק דזשאן קערי דזשאנאטאן פאלארד דזשאנסאן-און-דזשאנסאן דזשאסטין טרודא דזשארדזש דאבעליו בוש דזשארדזש לעטימאר דזשארדזש סאראס דזשארדזש עידזש.דאבעליו. בוש דזשארדזש פאפאדאפולוס דזשארדזשיע דזשומאן וויליאמס דזשי-20 דזשי-7 דזשי.אי. דזשיבוטי דזשיל סטיין דזשים אקאסטא דזשים בריידענסטין דזשים דזשארדען דזשים דזשוסטיס דזשימי מאראלעס דזשימי קארטער דזשינע העספעל דזשעב הענסערלינג דזשעט-בלו דזשעי אינסלי דזשעי סעקולא דזשעי.פי.מארגען טשעיס דזשעימס אינהאף דזשעימס אניעל דזשעימס וואוסלי דזשעימס פיעלדס דזשעימס קלעפער דזשעיסאן שעיפעץ דזשעיקאב זומא דזשענעט יעללען דזשענעראל מאטארס דזשעף בעזאס דזשעף מערקלי דזשעף סעשאנס דזשעף פלעיק דזשעפערי לארד דזשעפרי בערמאן דזשעקי ספּייער דזשעראד קושנער דזשעראום פאועל דזשערי בראון דזשערי נאדלער דזשערסי סיטי דזשערעמי קארבין די פיליפינען די פעד די צייטונג די.עיטש.על די.ען.עי. דייטשלאנד דייעביטיס דייעט דייען פיינסטיין דין תורה דינא דינע פאועל דיסקרימינאציע דיען העללער דיען סקעלאס דיפלאמאטיע דיק דורבין דירות דירעגולאציע דניאל העקסטער דעב פישער דעבאטע דעוויד אורבען דעוויד איגעי דעוויד דיוק דעוויד יאנסי דעוויד שאלקין דעווין נונעז דעווין פעטריק קעלי דעיוו רייטשערד דעיוויד אייק דעיוויד סיסיליען דעיוויד קאוטער דעיוויד קאטש דעיוויד קלארק דעלאוועיר דעלטא דעלטשי ראדריגעז דעמאקראטישע פארטיי דעמיטרי מעדוועדעוו דעמיטריאס פאגורטסיז דען דאנאווען דען קאוטס דעניעל אורטעגא דעניעל נייגרא דענמארק דער בלאט דער בליץ דער יוד דער שטערן דעראל אייסא דר. רפאל דראגס דראון דרום אפריקע דרום דעקאטע דרום סודאן דרום קאראליינע דרום קארעא דשאן פרילי דשואיש אמעריקען העריטעדש מאנאט דשעימס מעטטיס דשעימס קאומי דשעיסאן גרינבלאט דשערי-מענדערינג האוואאי האוזינג האום דיפאו האומלענד סעקיוריטי האוערד שולץ האופ היקס האיטי האלאנד האלאקאוסט האמזא אסאמא בין לאדין האנג קאנג האנדא האנדוראס האנדל האנדל דעפיציט האני מאליקי האניוועל האפינגטאן פאוסט האקים דזשעפריס האריקעין אירמא האריקעין האזעי האריקעין הארווי האריקעין לעין האריקעין מאריא האריקעין סענדי האריקעין פלארענס הארמוז הדס גאלדפארב הואן קארלאס ווארעלא הוליא בארגעז הומא אבאדין הונגער היידאר על אבאדי היידראזשין באמבע היימלאז הייפערלופ הילערי קלינטאן היסטאריע הלכה העלט קעיר הענריקע פענע ניעטע העק הערטז הערי ווילסאן העשי טישלער השגחה פרטיות וואו עיר וואודי דזשאנסאן וואולקאן וואטסעפפ וואל סטריט דזשורנאל וואל סטריט מארקעט וואלגרינס וואלד פייער וואלווא וואלוטע וואלטער שאוב וואלמארט וואלן וואלקסוואגאן וואנג איע וואפן האנדל וואצעפפ וואקסין ווארען באפעט וואשינגטאן די.סי. וואשינגטאן סטעיט וואשינגטאן פאוסט ווידא ווידעא וויזא וויזניץ וויי.פי.זשי. ווייאמינג ווייסע עקסטרעמיזם ווילבאור ראסס וויליאם ברעדפארד וויליאמסבורג וויסנשאפט וויסקאנסין וויעטנאם וויקטאר אורבאן וויקיליעקס וויקיפידיע ווירדזשין אטלאנטיק ווירדזשין איילענד ווירדזשיניע ווירטואלע רעאליטעט וולאדימיר פוטין וועטער וועטעראנען וועטערבאריכט וועיז וועימא וועלט האנדלס ארגאניזאציע וועלס פארגא ווענעזועלע ווענעטא וועסט נייל וויירוס וועסטשעסטער קאונטי ווערייזאן ווערמאנט ווערעזאנא בריק זאונינג זי.טי.אי. זימבאבווע זיקא וויירוס זעלבסט-דרייוונדיגע קארס זעלבסשטענדיגקייט זעליאז אנדריוו זקני ציון פראטאקאלן זשוליאן אסאנדזש זשורנאליזם חבד חברה הצלה חיזבאלע חיים דוד צוויבל חיים דייטש חילול השם חינוך חנוכה חסד חסידות חתם סופר טאון אוו פאלם טרי טאוני בלעיר טאוני האוואטער טאזשיקסטאן טאיאטע טאליבאן טאם גערעט טאם וואולף טאם טיליס טאם מארינאו טאם סטייער טאם פרייס טאם קאטאן טאם קארפער טאם שענאן טאמעס ברונעל טאמעס דינאפאלי טאמעס לאופעז פּיער טאנזאניע טאני שאריס טאפאן-זי בריק טארא קאונאו טארגעט טוויטער טויט שטראף טויס.אר.אס טוניזיע טוריזם טורקמעניסטאן טי.מאביל טי.עס.עי. טי.פי.פי. טייוואן טיילאנד טיים מאגאזין טים דרעיפער טים מורפי טים רייען טינא סמיט טעאדאר אלסאן טעד קרוז טעכנאלאגיע טעלעגראם טעלעמארקעטינג טעלעקאמיוניקאציע טענעסי טעסלא טעקסאס טעראר טעריסא מעי טערקיי טראגעדיע טראוועל טראמפ אינטערנאציאנאלע האטעל טראמפ טורעם טראמפ פאנדעישאן טראמפ-רוסלאנד סקאנדאל טראמפקעיר טראנספארטאציע טראנספלענט טראנקריפט טרעי גאודי טרעיאן ווייט טרעפיק באריכט טשאד טשאי אינגווען טשאק גרעסלי טשאק שומער טשארלי בעיקער טשארלי דענט טשארלס קאטש טשילע טשעטשניע טשעכיי יאהו יאווערי מוסאוויני יאן סטאלטענבערג יאפאן יאפפעד יארגעי מאסאן יהודה גרין יו-טוב יו.עס. ארמיי יו.עס. מעיל יו.עס. נעווי יו.עס. עיר פארס יו.עס. פאוסטעל סערוויסעס יו.עס. קאוסט גארד יו.עף.או. יו.פי.עס. יואל אשר לאבין יואל זילבער יוטא יולעט פעקערד יום העצמאות יום כיפור יונה כהן יוני הייקינד יוניאנס יונייטעד מאנרא יונייטעד נעישאנס יונייטעד עירליינס יוסאף טשאהאד יוסטיץ דעפארטמענט יוסי געשטעטנער יורא יעדאניס ראדריגאז יעוועטע קלארק יעקב ליצמאן יעקב משה גאנץ יצחק אולמאן ירדן ירושלים ירושלים אנערקענונג ישי שאלאמאן ישראל בער שטיין ישראל היום ישראל כץ כאמאס כאסאן רוכאני כאסני מובאראק כואן ארלאנדא הערנענדעז כותל המערבי כינע כעמישע וואפן כפרות כפת ברזל‎ כשרות לאאס לאורע אינגרעם לאטארי לאטוויע לאמאר אלעקסאנדער לאמבארדי לאנג איילענד לאנדאן לאס אנדזשעלעס לאקהיד מארטין לבנון לג בעומר להתחזק לואיזיאנא לואיס סעפולוועדא לואיס פאראקאן לואיס פערדינאנד דעסטאושעס לוטער סטרענדזש לוי מאיער לוי סענדערס לופטהאנזא לוקסעמבורג לי הארווי אסוואלד ליאפאלדע לאפעז ליביע ליו בארלעטא ליזשיאנעירס ליטע ליטעראטור לייוו לינדזי גרעהעם לינק'ד-אין ליסע מורקאוסקי ליענדרא ענגליש ליפט ליקוי חמה תשע"ז לעבנסשטייגער לעגאלענד לעטישע דזשעימס לעיקוואד לעפטאפ פארבאט לערי קאדלאו מאד-סליידס מאדנע מאהאטיר מוכאמעד מאונט סיני העלט סיסטעם מאטעאס מאראוויטסקי מאיר בן-שבת מאיר לאבין מאכמוד אכמעדינעזשאד מאלאזיע מאלדיוואס מאלטא מאלי מאליסא מארק וויוועריטא מאלקאלם טורנבאל מאמענט מאגאזין מאן דזשי-אין מאנהעטן מאנופעקטשורינג מאנטענא מאנטענעגרא מאנטריאל מאניועל לאופעז אובראדור מאניס שעהר מאנסי מאסאטשוסעטס מאסוד בארזאני מאפע מאקסין וואטערס מאקעדאניע מאראטאן מאראקא מארגען סטענלי מארטי וואלש מארטין שולץ מארטין שקרעלי מאריאנא ראזשאוי מארין לא-פען מארק ווארנער מארק זאקערבערג מארק לעווין מארק מעדאוס מארק קארעלא מארקא רוביא מארשאל איילענדס מוזיק מוטה פראנק מוכאמאד אבאס מוכאמעד בין סאלמאן מוכאמעד זשאוואד זאריף מוכאמעד מורסי מוכאמעד נאאור מון דזשי-אין מוסד אמרי שפר מוסלעמענער מוסר מוקטאדא על-סאדר מורסא מזל טוב מיאמי מיאנמאר מיגועל דיאז-קאנאל מידיא ליעקס מיזורי מיט ראמני מיטל מזרח מיטש מעקאנעל מייק דובקע מייק לי מייק פאמפעיא מייק פענס מייק ראדזשערס מייקל בלומבערג מייקל גרים מייקל האראוויץ מייקל כהן מייקל סאסמאן מייקל פלין מייקראסאפט מיכאאיל סאקאשווילי מיליטער מינעסאטע מיסיסיפי מיק מולוועיני מירון מישאל אואון מישאל טעמער מישיגען מישעל באומען מנשה ישראל רייזמאַן מעדיקעיד מעדעצין מעוולאט קאוואסוגלא מעט בעווין מעט גאועטז מעט-לייף מעטיו היימבאך מעטעאס מאראוויצקי מעין מעיסיס מעלאניע טראמפ מענטל העלט מענטשן רעכט מענינדזשייטיס מעקסיקא מעקסיקאנער וואנט מערב ווירדזשיניע מערילאנד מעריסט מעריק מעשיות מקומות הקדושים משה דוד נידערמאן משה נחום קרויס משה רוטברג נ.י. אסעמבלי נ.י. נ.דזש. פארט אויטאריטי נ.י. סיטי קאונסיל נ.י. סענאט נ.י. פּרעסביטעריען נאווארטיס נאטא נאטאלי וועסעלניטסקאיא נאסא נאפטא נאקיע נארוועגיע נארטוועסט עירליינס נוארק נוקלעארע וואפן ניאגרא פאללס נידיא וועלאסקועז ניו דזשערסי ניו העמפשער ניו זילאנד ניו יארק טיימס ניו יארק סטעיט ניו יארק סיטי ניו יארק פאוסט ניו מעקסיקא ניטא לאווי ניידזשיריע ניידזשעל פאראדזש ניידזשער ניין עלעווען אטאקע נייע בוך נייעס בלעטלעך ניעל גורסאטש ניק עירס ניקאול מאליאטאקיס ניקאל פאשיניאן ניקאלעס מאדורע ניקאלעס סארקאזי ניקאלעס קרוז ניקאראגווא ניקי העילי נעבראסקע נעוואדא נעט נוטראליטי נענסי פעלאוסי נעפאל נעראנדרא מאודי נעשאנעל גארד נפתלי מאסטער נתן אייזיקסאן סאאד הארירי סאדיק קהאן סאודי אראביע סאוט טשיינע סי סאוטוועסט עירליינס סאטמאר סאל אלבאניז סאלווא קיער סאלוואדאר סאלוואדאר נאסראלא סאלמאנעלא סאמאליע סאמי אנאן סאן דיאגא סאן פראנציסקא סאני סאנקטוארי שטאט סאנקציעס סאשעל מידיא סודאן סוואזילאנד סוזען קאלינס סוזען רייס סוכות סועז קאנאל סופרים קאורט סטאניסלאוו יעזשעוו סטארבאקס סטוארט לופטפעלד סטיוו בענאן סטיוו דעינס סטיוו מענוטשין סטיוו ניוהאוז סטיוו סקאלייס סטיווען מיללער סטיווען סארענסען סטיווען פעדדאק סטעטן איילענד סטעיט דעפארטמענט סטעפאניע מיינער סטרייק סי.איי.עי. סי.בי.עס. סי.די.סי. סי.ווי.עס. סי.ען.ען. סי.עס.עקס. סי.עף.פי.בי. סיטגאו סיטי בייק סייבער אטאקע סייבער סעקיוריטי סייפולאו סייפאוו סייפרוס סילוועסטער טורנער סינגאפאור סינגאפאור עירליינס סינטיע ניקסאן סיערע ליאון סיקרעט סערוויס סיר סיריע סלאוואניע סלאוואקיי סנעפ סעבעסטשען גארקע סעבעסטשען קורטז סעווען עלעווען סעט ריטש סעלי יעיטס סעם קלאוויס סעמסאנג סערא האקעבי סאנדערס סערביע סערגיא מאטארעלא סערגעי גארקאוו סערגעי דעבקייעוו סערגעי לאווראוו סערגעי קיסליאק סערגעי ריאבקאוו סערזש סארזשיאן סעריל ראמאפוסא ספארטס ספייגעיט ספיריט עירליינס ספעיס עקס ספעיס פארס ספערן ספרינט סקאט גערעט סקאט וואלקער סקאט מאריסאן סקאט סטרינגער סקאט פרואיט סקאטלאנד סקאנדאל סקול באס סרי לאנקא עבאלע וויירוס עבי האנטסמאן עגיפטן עגיפטן-עיר עד גילעספי עד דעי עד ראויס עדווארד סנאודען עדווארד פילליפ עדווארד ראיס עדעם שיף עזרא קאהן-וואטניק עטיאפיע עטנע עי-321-על-אר עי.בי.סי. עי.טי. ענד טי. עי.סי.על.יו. עי.על.עס. עיטש.אר. מעקמעסטער עימי קלאבוטשער עיר בי-ענד-בי עיר פרענס עיר קאנאדע עירבאס עירבאס 320 עירבאס 350 עירבאס 380 עירוב על באגדאדי על דזשאזירא על פרענקען על קאידא על שאבאב על.דזשי.בי.טי. עליאט ענגעל עליזאבעט ווארען עליס וועלס עלען מאסק עלעקטארעל קאלעדזש עלעקטריק קארס עלעקשאן 2016 עלעקשאן 2018 עלעקשאן 2020 עלעקשאן 2021 עם.טי.עי. עם.עס.13 עם.עס.ען.בי.סי. עמא וואלף עמטרעק עמינענט דאמעין עמיראטן עמירעיטס עירליינס עממאנועל מאקראן עמעזאן עמעט פלאד עמערסאן מענאנגאגווא ען.או.עי.עי. ען.אר.עי. ען.בי.סי. ען.וויי.יו. ען.וויי.פי.די. ען.טי.עס.בי. ען.עס.עי. ענגלאנד ענדרו גאלדשטיין ענדרו מעקעיבי ענדרו ענגלין ענדרו קאומאו ענדרויד ענווייראמענטאל ענטאני ווינער ענערגיע עסטאניע עסטרייך עסקנות עף-15 עף-16 עף-35 עף.בי.איי. עף.די.עי. עף.די.ען.וויי. עף.טי.עי. עף.סי.סי. עף.עי.עי. עפל עצות און הילף עקאנאמיע עקוואדאר עקזעקוטיוו ארדער עקיופאקס עקסאן מאביל עקסידענט עקסעס אויל פייפליין עקסקלוסיוו ערד ציטערניש עריטרעיע עריק אלריטש עריק גאנזאלעס עריק גארסעטי עריק האלדער עריק טראמפ עריק סוואלוועל עריק עדעמס עריק שניידערמאן פאבלא קוזינסקי פאדעסטא גרופ פאדערשטע זייט פאול לעפעידזש פאול מענעפארט פאול נעהלען פאול רייען פּאוליעוו פאולענד ספרינג וואסער פאטולא גולאן פאליטיק פאליציי ברוטאליטעט פאליציי שיסעריי פאלסבורג פאלעסטיניע פאלעסטינער אויטאריטעט פאלשע נייעס פאנאוועזש פאנאמא פאקיסטאן פאקס ניוז פאראגוויי פאראדייס פאפירן פארבס פארד פארדאן פארט לאדערדעיל פארטא ריקא פארטוגאל פארטיידיגונג דעפארטמענט פארקינסאנס פוטש פוילן פון אידישער ווינקל פון אייוועלט פון די צייטונג פון דער בית פון דער יוד פון דער יושב ראש פון דער מעלדונג פון דער קלאסיפיידס פון המספיק גאזעט פון חיבורי הקהילה פון יעזורו פון ישיבה ווארלד ניוז פון להתחזק פון לוח היום פון לוח הציבור פון פיינע נייעס פון ק"י וואכנשריפט פון קאווע שטיבל פון קול ברמה פון קוק ווינקל פון קעטסקיל נייעס פון שערי מדע פורים פי.די.עף. פי.קעי.קעי. פיאט קרייסלער פיו ריסוירטש פיטער גאלינסקי פּיטער נעווארא פיטער סטראוק פיטער סטראזשק פייזער פייער פיל מורפי פיליפ גאלדבערג פיליפ העמאנד פימא פינאנץ פינחס גלויבער פינלאנד פלארידע פלו פליטים פליעדיגע קאר פלעטבוש פסח פסיכאלאגיע פעדעקס פעדעראלער רעילראוד אדמיניסטראציע פעדעריקא ווילסאן פעדעריקא מוהאריני פּעטי מאורי פעטרא פאראשענקא פעטריק ליטעל פעיסבוק פען סטעישאן פענסילוועניע פעסקא פערו פערסישן גאלף פעשמערגא פראטעסט פראנטעיר עירליינס פראנקרייך פרידאם קאקוס פריט באהרארא צדקה צהל צונאמי ציווילע קריג ציוניזם ציפערן צניעות צענזוס צענזור צפון דעקאטע צפון קאראליינע צפון קארעא קאוועיט קאורי בוקער קאורי דזשאנסאן קאורי לאוואנדאוסקי קאורי סטוארט קאזאכסטאן קאטאלאניע קאטאר קאטאר עירליינס קאלאמביע קאלאראדא קאליד אלי קאליפארניע קאלעד אלי קאמאלא העריס קאן עדיסאן קאנאדע קאנאקא-פיליפס קאנאר לעמב קאנגא קאנגרעס קאנדאליזא רייס קאנטינענטאל עירליינס קאנסומער פרייוועסי קאנסטאנטין קילימניק קאנסטרוקציע קאנספיראציע קאנעטיקוט קאסאווא קאסטא ריקא קאסטקא קאקא קאלא קאר אטאקע קארופציע קארטער פעידזש קאריביענס קארל אייקהאן קארלאס מאנאם קארלאס פוזשעמאנט קארס קארסיקע קהל לב טהור קהלא קדישא קו קלאקס קלען קובא קוויניפיאק קווינס קולטור קונסט קורדיסטאן קורדן קורצשלוס קידוש השם קים גודאנגא קים יאנג אן קים יאנג טשאל קינדליין קיסטאון אויל פייפליין קיסטאון ווירוס קיעט שילער קירוב רחוקים קירסטען ניעלסאן קלאגע קלמן יעגער קלעיר מעקעסקיל קעווין דע-ליאן קעווין מעקארטי קעטי ארינגטאן קעטי קראנינגער קעטלין וויין קעטסקילס קעי.דזשי.בי. קעיטי האקול קעיטי ערינגטאן קעיפ ווארדע קעלי סעדלער קעליען קאנוועי קעמבאדיע קענטאקי קעניע קענסאס קענסער קענעדי פיילס קענעט פרעיזשער קערען הענדעל קראאטיע קראון הייטס קריג קרימינאל קריס מורפי קריס קאומאו קריס קאלינס קריס קריסטי קריסטאפער פארינא קריסטאפער קאונס קריסטאפער רעי קריסטין דזשיליבראנד קריסטינא קירשנער קריפטא-קורענסי קרית טאהש קרית יואל קרעדיט סוויס ראאול קאסטרא ראב גאלדסטאון ראב פארטער ראבאט ראבערט ווילקי ראבערט מוגאבי ראבערט מוללער ראבערט עסטארינא ראבערט פיקא ראד בלאגאיעוויטש ראד וויהלער ראד ראזענשטיין ראדזשער סטאון ראדיקאליזם ראדריגא דוטערט ראוד איילענד ראווי ראגביר ראיאטן ראילא אודינגא ראלף נארטעם ראם עמאניועל ראן דזשאנסאן ראן ראקוועל האנסען ראסיזם ראסיפ טאיעפ ערדאוואן ראש השנה רובען דיאז רודי דזשוליאני רויטע קרייץ רויטערס רויעל דאטש-שעל רומעניע רוסלאנד רוסלאנד-וואלן סקאנדאל רחל מעדאו רי יאנג הא ריטינק-עקס ריטעיל ריטשארד בוערי ריטשארד בור ריטשארד בלומענטאל ריטשארד ספענסער ריטשארד פאוסעט ריטשארד פעינטער ריטשארד קארדרעי ריטשארד קלארידא ריטשי טאורעז רייזע פארבאט רייט-עיד רייכערן רייען זינקע רייקערס איילענד רינאט אכמעטשין ריעל עסטעיט ריעק מאשאר ריק געיטס ריק סעקאון ריק סקאט ריק פערי ריק קאטאן ריקאל ריקארדא מארטינעלי ריקארדא ראסעלא רעגיאנאל ביקור חולים רעגירונג רעגירונג פראגראמען רעגירונג שאטדאון רעי לאהוד רעי מאר רעינס פריבוס רעליגיע רענד פאול רעפובליקאנער פארטיי רעקס טילערסאן שאהיד קאהאן אבאסי שאול עלאוויטש שאן העניטי שאן ספייסער שבתאי שווייץ שוועדן שומרים שחיטה שטורם שטורעם אלבערטא שטייער שי דזשינפינג שילע דזשעקסאן לי שינזא אבעי שיעורים שיפפינג שיקאגא שלום בית שלום מרדכי רובאשקין שלמה העלבראנץ שמואל בוטח שמחה דאסקאל שמחה פעלדער שמחות שעווראן שעלדאן סילווער שעלי מעיער שעלי סימאנדס שעלי קעפיטא שענדונגערס שפאניע שפיאנאזש שרה נתניהו שרעק און סטראשע תולדות אברהם יצחק תימן תפילה תשעה באב