ניו יארק סיטי וועטער

תשעה באב'דיקע מחשבות וועגן שנאת חנם און פּאַרטייאישע מחלוקתן

בילד: יהושע דובראַווסקי ז"ל
פאַרוואָס האָסטו מיר פיינט?

תשעה באב'דיקע מחשבות וועגן שנאת חנם און פּאַרטייאישע מחלוקת'ן

יהושע דובראַווסקי ז"ל

חז”ל זאָגן, אַז דער צווייטער בית-המקדש איז חרוב געוואָרן צוליב דעם וואָס צווישן די אידן האָט געהערשט “שנאת חינם” - אַ פיינטשאַפט צווישן אידן, וואָס האָט נישט געהאַט קיין סיבה.

וואָס איז אָבער דער באַגריף פון “שנאת חינם”? מיינט עס אַ שנאה, וואָס קומט נישט צוליב עפּעס אַן אָפּגעטוענעם היזק, אַ פיזישן ווייטאג, אָדער אַ גייסטיקן ווייטאג אָדער פאַרשעמונג, באַליידיגונג אד”ג; אָבער די שנאה איז יאָ באַזירט אויפן געפיל פון קנאה, אייפערזוכט - און דאָס הייסט “אומזיסטע פיינטשאַפט”, אַ שנאה אָן אַ מאָטיוו פון באַרעכטיקונג?

אָדער “שנאת חינם” שטעלט מיט זיך פאָר אַ טאָטאַל-אומזיסטע פיינטשאַפט, וואָס האָט נישט קיין שום סיבה. דער צווייטער האָט דעם שונא נישט פאַראורזאַכט קיין שום שאָדן - נישט פיזיש, נישט מאַטעריעל, נישט מאָראַליש; און נאָך מער: יענער שטעלט אויך נישט צו עפּעס אַזוינס וואָס קען אַרויסרופן קנאה. און פונדעסטוועגן האָט ער אים פיינט.

אין דערפאַרונג פון לעבן קען מען אַמאָל הערן ווי ראובן קלאָגט זיך אויף שמעונ'ען: איך ווייס גאָר נישט פאַרוואָס ער האָט מיך אַזוי פיינט? וואָס האָב איך אים געטאָן, וואָס ער האָט צו מיר אַ שנאה כבושה? נאָר פונדעסטוועגן קען מען מסתמא דערגראָבן זיך צו אַ שטיקל סיבה.

יעדנפאַלס געדענקט זיך מיר, אַז אין ספרים ווערט גערעדט וועגן ביידע אויבן געזאָגטע וועריעס פון שנאת-חינם. אָבער אויב מ’זאָל אָננעמען אַז שנאת חינם מיינט אַן אַבסאָלוט סיבהלאָזע שנאה, איז דאָך גלאַט שווער צו באַנעמען, פאַרוואָס זאָל אַ נאָרמאַלער מענטש ווערן באַהערשט פון אַזאַ אומנאָרמאַלן האַס? און אויב די מעשה איז, אַז ער איז טאַקע מענטאַליש נישט מיט אַלעמען - האָבן מיר דאָך אַ קלאָרן זאָג פון די חז”ל: “אטו בשופטני עסקינן?” - צי דען באַשעפטיקט מען זיך מיט אומנאָרמאַלע, מיט שוטים? עס האָט נישט קיין אָרט אין שכל צו זאָגן, אַז דער חורבן בית-המקדש און דער ביטערער און לאַנגער גלות איז געקומען צוליב דער שנאה פון אומלאָגישע האַסער.

אויך דאַרף מען פאַרשטיין ווי שטימט דער מאמר חז”ל (יומא דף ט), אַז דער חורבן הבית איז געווען צוליב שנאת חינם, מיט אַ צווייטן מאמר חז”ל (גיטין פּרק הניזקין), אַז דער בית-המקדש איז חרוב געוואָרן צוליב דער פּאַסירונג פון קמצא און בר-קמצא, וואָרעם אויבן אויף האָט עס נישט צו טאָן מיט שנאת חינם?

אין קורצן איז פאָרגעקומען אַזאַ געשיכטע: אַ בעל-הבתישער איד האָט געמאַכט אַ סעודה, צו וועלכער ער האָט געוואָלט איינלאַדן זיין פריינט מיטן נאָמען ‘קמצא’ און זיין באַדינער האָט על-פּי-טעות פאַרבעטן זיינעם אַ שונא מיטן נאָמען ‘בר-קמצא’. אַז דער בעל-הבית האָט דערזען ביי זיין סעודה זיין שונא בר-קמצא, האָט ער אים פּראָסט-און-פּשוט משלח געווען, געזאָגט לויטן רוסישן לשון: “פּאָשאָל וואָן!” עס האָבן דערביי נישט געהאָלפן בר-קמצא'ס תחנונים, ער זאָל אים נישט פאַרשעמען און לאָזן בלייבן ביי דער סעודה; נישט געהאָלפן האָט אַפילו בר-קמצא'ס פאַרצווייפלטער שטייגנדיקער געלט-אָנבאָט, ביז צו באַצאָלן וויפל עס קאָסט די גאַנצע סעודה - דער בעל-הבית האָט אים אַרויסגעטריבן, און שוין! פון גרויס צאָרן און פאַרביטערונג, וואָס אויך די אָנוועזנדיקע חכמים אויף דער סעודה האָבן זיך נישט אָנגענומען פאַר אים - איז ער אַוועק און פאַר'מסר'ט פאַר דער רוימישער מאַכט אַז די אידן גרייטן אַ מרידה אַ ווידערשטאַנד קעגן רוים (וואָס האָט דעמאָלט געהערשט איבער ארץ-ישראל); און זיין מסירה האָט געבראַכט דעם חורבן פון ירושלים און פון גאַנץ ארץ-ישראל דורך די רוימער.

וואָס זעען מיר דאָ? - אַ געפערלעך-גרויליקע מסירה-האַנדלונג פון איין אידן אין רעזולטאַט פון זיין אויפגעשרויפטן האַס צוליב דער שענדלעכער באַליידיקונג מצד אַ צווייטן אידן. ווי עס זאָל נישט זיין, קען מען דעם מסור'ס האַס נישט באַצייכענען ווי שנאת חינם. מיט וואָס האָט די סקאַנדאַליעזע האַנדלונג פון ביידע אידן אַ שייכות צו שנאת חינם?

אַז מ’טראַכט זיך אַריין, זעט מען ווי די קורץ-געציילטע ווערטער פון די חז”ל זיינען זייער פונקליך, באַדייטפול און ‘זאָגן’ זייער אַ סך. זיי שפּיגלען אָפּ אַ גענויעם מוסטער פון “ריינעם” שנאת חינם, און זיי ווייזן, אַז די וואָרצלען פון חרב-מאַכנדיקן שנאת חינם ציען זיך נישט פון בר קמצאן, נאָר פונעם סעודה-מאַכער. ווען די חז”ל דערציילן מיט וואָס דער בעל-הבית האָט באַרעכטיקט זיין אייזערנעם ווילן אַרויסצואוואַרפן בר-קמצא'ן, ברענגען זיי זיינע ווערטער: “מכדי, ההוא גברא בעל דבבא דההוא גברא - מאי בעית הכא? קום פּוק!” - לאָמיר זען, יענער מאַן איז דאָך דער שונא פון דעם מאַן (געמיינט זיך אַליין) - איז וואָס טוסטו דאָ? נעם און גיי אַרויס!...

דאָס זיינען ווערטער, וואָס ווערן געזאָגט מיט פאַרשטשעמעטע ציין פון אייזיקער שנאה. אין זיין מאָטיווירן זיין אַרויסטרייב-אַקט איז נישט פארהאן קיין שום רמז, אַז בר-קמצא זאָל אים האָבן עפּעס שלעכטס געטאָן, געשעדיקט, באַליידיגט אד”ג. דאָס דערמאָנען עפּעס אַ פאַרזינדיקונג מצד בר-קמצא, וואָלט דאָך בעסער “געדעקט” די אַרויסטרייב-עוולה פאַר די צוזעהער. אויך איז נישטא פארהאן קיין סימן דערפון אין דער רעאַקציע פון בר-קמצאן. וואָלט ער זיך מיט עפּעס געווען פאַרזינדיקט קעגן דעם בעל-הבית, וואָלט ער געוויס געפּרואווט דאָ אויפן אָרט מיט אַלע כוחות דאָס צו פאַרריכטן מיט רייד, מיט געלט (נישט פאַר דער סעודה, נאָר פאַר די עוולות קעגן בעל-הבית). זיין אָנבאָט צו באַצאָלן פאַר דער גאַנצער סעודה ווייזט אויף אַ מצב פון פאַרצווייפלונג, פון לית-ברירה, פון איינעם וואָס שטייט קעגן אַ שטיינערנער וואַנט.

די ווערטער, אַז ער וואַרפט בר-קמצא'ן אַרויס נאָר ווייל ער איז זיינער אַ שונא באַטאָנען, אַז ס’איז נישט קיין זייטיגע סיבה צו דער שנאה; די סיבה איז די... שנאה גופא. אָבער ווי פאַרשטייט מען אַזאַ ‘אומזיסטע’ שנאה? אויב אָן אַ סיבה, איז אויף וואָס האַלט זי זיך? עפּעס אַ באַזע מוז זי דאָך פאַרמאָגן אונטער זיך!

לויט עניות דעתי קומט אויס, אַז איין סאָרט שנאת חינם שטעלט מיט זיך פאָר דאָס וואָס וואָלט געקענט באַצייכנט ווערן אויפן מאָדערנעם לשון ווי ‘פּאַרטייאישע שנאה’ אָדער ‘פּאָליטישע שנאה’. איינער האָט פיינט אַ צווייטן נישט צוליב עפּעס אַ קעגנזייטיקער פּערזענלעכער באַציאונג אָדער פאַרגלייך, נאָר ווייל יענער האָט אַן אַנדער שיטה און דרך אין לעבן; יענער געהערט צו אַן אַנדער פּאַרטיי און אים געפעלט אַן אַנדער אידייע.

זיינען דאָ אַזעלכע, וואָס זייענדיק זייער צוגעקאָכט צו זייער שיטה און פּאַרטיי, רופט עס ביי זיי אַרויס אַזאַ (כלומר'שט) ‘ערליך-פרומע’ באַציאונג צו זייער אידייעלאגיע, אַז זיי האָבן פיינט, און שטאַרק פיינט, יעדן איינעם וואָס איז געבונדן מיט אַ צווייטער שיטה.

הייסט עס, אַז די שנאה האָט נישט קיין שום סיבה אין די פּערזענלעכע באַציאונגען צווישן זיי, נאָר דאָ ווירקט זיך אויס די פּערזענלעכע ישות, עגאָ און גאות, וואָס דרינגט אַריין אין זיין אידייע, אַזוי ווייט, אַז דער צווייטער, וואָס האַלט נישט פון דער שיטה, איז אַ פּאַסקודנער מענטש - ער פילט, אַז וויבאַלד יענער איז קעגן דער שיטה, איז ער במילא קעגן אים פּערזענלעך.

און אַזאַ שנאת חינם, וואָס יענער האָט זיך פאַרדינט אינגאַנצן ‘אומזיסט’, אָן קיין פּערזענלעכער סיבה, איז אין אַ געוויסער מאָס קוואַליטאַטיוו ערגער ווי די אַנדערע סיבה'דיקע פיינטשאַפטן - וויבאַלד דאָ איז נישט פארהאן קיין סיבה, וועלכע מ’קען באַזייטיגן.

איז גאָר נישט אויסן וועג צו זאָגן, אַז אין אידישן סדר החיים פאַרן חורבן בית שני, האָט געהערשט אַזאַ צעשפּאָלטנקייט מצד פאַרשיידענע שיטות, וואָס האָט גורם געווען ביטערע מחלוקת'ן און אַ האַרטנעקיקע כמו-פּאַרטייאישע שנאת חינם צווישן אידן. און אַזוי אַרום לאָזט זיך משער זיין, אַז דער בעל-הבית פון דער סעודה איז געווען איינגעעקשנט אין זיין שיטה אַזוי ווייט, אַז ער האָט געהאַסט בר-קמצא'ן, וואָס איז געווען קעגנעריש צו דער שיטה.

און ס’איז זייער מעגלעך, אַז די שיטה פון בעל-הבית איז געווען אַ דערהויבן-גייסטיקע (און דערפאַר זיינען די חכמים געווען צווישן די געסט ביי דער סעודה) - און פונדעסטוועגן האָט זיך אין דעם אַריינגעכאַפּט זיין פּערזענלעכער עגאָ-’איך’. און אַזאַ ‘איך’, וואָס איינער וויקלט איין אין די בלעטער פון אַ דערהויבענער, הייליקער שיטה, איז דער וואָרצל פון חורבן. זאָגט דאָך דער “אַלטער רבי”, דער בעל התניא והשולחן ערוך, אַז די ערגסטע מחלוקת איז די וואָס ווערט געפירט ‘לשם-שמים’...



אז מ'רעדט שוין...

דער מהרש"א אין חידושי אגדות אין פ' הניזקין זאגט אן אינטרעסאנטן פירוש אויף דעם גאנצן ענין פון קמצא ובר קמצא.

ערשטנס: וויאזוי קומט עס אז דער שמש (וועם דער בעל הסעודה האט געשיקט איינלאדענען די געסט.) האט געמאכט אזא טעות. זיין בעה"ב האט איהם דאך קלאר געזאגט צו רופן קמצא. וויאזוי האט ער זיך טועה געווען און גערופן בר קמצא.

צווייטנס. זיי וואוינען דאך מסתמא אין אנדערע גאסן.

דריטנס: וואס האט בר קמצא (דער שונא פונ'ם בעל הסעודה) געקלערט? וואס עפעס אז מיין שונא רופט מיך צו זיינ'ס א שמחה. און ער איז תיכף געגאנגען!

דער מהרש"א פארענטפערט אט די אלע קשיות מיט איין תירוץ...! אז דא האט זיך געהאנדלט פון א טאטע מיט א זוהן. און דער בעל שמחה איז געווען א גוטער פריינט מיט'ן טאטן, קמצא. און דער זוהן - בר קמצא - איז געווען זיין שונא. און זיי האבן געוואוינט אין איין הויז. און אזוי ארום האט שוין דער שמש פונ'ם בעל שמחה געקענט מאכן א טעות און אריינקלאפן צו בר קמצא...!

אבער, וואס האט בר קמצא געטראכט? וואס איז געווען זיין חשבון, צו גיין צו די שמחה?

נאר ער האט געטראכט, וויבאלד דער בעל הסעודה איז זיין טאטנ'ס א גוטער פריינט. מסתמא וויל ער זיך איבערבעטן מיט איהם. דערפאר איז ער געגאנגען.

ווי איז דאס געשעהן?

אלע לעבעלס

5-דזשי א בליק א שמייכל אבאמאקעיר אבדול גהאני באראדער אבדול פאטאח על-סיסי אבדולא יאמין אבו סאאיף אבות ובנים אביגדור ליבערמאן אברהם מרדכי מלאך אגודת ישראל אגריקולטור אדאלף היטלער אהייא אהרן בנציון ווידער או. דזשי. בי. עי או.דזשעי. פּעק או.יו. אובער אוגאנדע אודיא אודע לאנדבאוער אוהורו קעניאטא אוויאציע אוזבעקיסטאן אוטיזם אויסטראליע אומאן אומאר על-ראזאז אונגארן אוקראינע אוראגוויי אורין העטש אושען אינפיניטי אזיע אזערבידזשאן אי.יו. אי.סי.בי. אי.פי.עי. איאטאלא כומעיני איבעי איבערוואג אידישע הויפן איוואנקע טראמפ איטאליע איטסונארי אנאדערא איי-אָו-עס איי.אר.עי. איי.אר.עס. אייאווע איידעהא אייווארי קאוסט אייסיס אייסלאנד אייק קאוועלאדזשע אייקיע אייראפע איירלאנד אילהאן אמאר אילינאי אילעין טשאו אימיגראציע אימעילגעיט אימעילגעיט 2.0 אימפיטשמענט אימראן קהאן אינדאנעזיע אינדיאנא אינדיע אינדיען פוינט אינטעל אינטערוויא אינטערנאַציאָנאַל אינטערנאציאנאלן ספעיס סטאנציע אינטערנעט אינטערעסאנט אינטערפאל אינסטעגראם אינפראסטרוקטור איסט ריווער איסלאמישע דזשיהאד איראן איראק איתמר גינצבורג אכמעד ראכאמי אכסאן איקבאל אל-על אלאבאמא אלאסקע אלאסקע עירליינס אלבאניע אלבערטא ניסמאן אלבערטא פודשימארי אלדזשיריע אלט-רייט אלטערנעיט סייד פארקינג אלי לארידזשאני אלי' פעלדמאן אליבאבא אלידזשיענט עיר אליווער נארט אלימלך שארף אליעזר ברלנד אלכסנדר אלכסנדר אקאסטא אלעזר יונה זילבערמאן אלען דערשאוויץ אלעקס אזאר אלעקס דזשאונס אלעקס וואן דער זעוואן אלעקסאנדער דאונער אלעקסאנדריע אקעסיע-קארטעז אלעקסיי נעוואלני אלעקסיס ציפראס אלערגיע אמאן אמאר אל-באשיר אמונה אמנעסטי אינטערנאציאנאל אמעריקע אמעריקען עירליינס אנאטאלי אנטאנאו אנאליז אנגאלע אנגעלע מערקעל אנדרעי דודא אנטאני סקאראמוטשי אנטאניא גוטערעז אנטאניא לעדעזמא אנטי-טראסט אנטיסעמעטיזם אנטיפא אנקעטע אסאסיעטעד פרעס אסטמא אסקאר לאפּעז ריווערא אפגאניסטאן אפסטעיט נ.י. אפעק אפקויפן און פאראייניגונג אפרים הערשקאוויטש אפרים שעהר אפריקע אקאיעד אולא אקלעהאמע אר.טי. אר.סי.סי.עס. אראס אגאלאראוו ארגענטינע ארטיפישעל אינטעלידזשענס ארי ווייזער אריזאנע אריטריע ארכעאלאגייע ארמעניע ארנאלד שווארצענעגער ארעגאן ארץ ישראל ארקענסא אשראף גאני באב מענענדעז באב קאורקער באבוב באהאמעס באו דיטעל באואינג באואינג 737 באזפיעד באכראין באליוויע באליסטישע וואפן באמבארדיער באן קי-מון באנק אוו אמעריקע באנקראט באסטאן גלאוב באסניע באצאלטע אנאנס באקא האראם באקסד.קאם בארא פארק באראק אבאמא בארבארא אנדערוואוד בארהאם סאליע באריס דזשאנסאן באשאר אל-אסאד באשעפעניש רעכט בודזשעט בולגאריע בורקינא פאסא בזק בי-1-בי בי-ענד-עידזש בי.בי.סי. בי.עם.דאבעליו בי.פי. ביאלאגישע וואפן ביבי נתניהו ביטקוינס ביל געיטס ביל דעבלאזיא ביל לארקין ביל קלינטאן ביל קעסידי ביל שיין בילדער בינגאו בלו ארידזשין בלוטיגע שיסעריי בלומבערג ניוז בלומינג גראוו בלומינגבורג בלעקוואטער בעדפארד סענטער בעטא אראורקע בעל התניא בעלארוס בעלגיע בעלזא בען סאס בען קארדין בען קארסן בענגלאדעש בעני גאנץ בעסט ביי בערל טויבער בערל לאזאר בערנארד ארנאלד בערני סענדערס בערקשייער בראזיל בראנקס בראק לאנג בראשית שיף ברוך גארין ברוך דיין האמת ברוס ראונער ברוקלין ברידזשגעיט בריטיש עירוועיס ברייטבארט ניוז ברייען קאלב ברייען קעמפ ברייען ראסס ברייען שאטז ברית מילה ברסלב ברעד לענדער ברעד פארסקעיל ברעט קעווענאו ברעיקינג ניוז ברעקזיט גאו דעדי גאלדמאן סאקס גאן קאנטראל גאסט עדיטאריאל גואטאמאלא גואם גוגל גוואנטאנאמע בעי גולן בערג גור גורביר גרעוואל גזירת גיוס גיבראלטאר גייקא גמליאל כ"ץ גמליאל רבינוביץ געווין ניוסאם געזונט געזעץ געזעץ ענפארסמענט געמבלינג געמיינדע גערי דוד קאהן געריכט גראפיטי גרוזיע גריכלאנד גרין ניו דיעל גרינע פארטיי גרעב גרעג עבאט גרעג פענס דאוג דוסי דאוג דזשאונס דאמיניק ראפּיני דאמיניקען רעפובליק דאן לעמאן דאן מעקגעהן דאנא ברעזיל דאנא רארבאכער דאנעלד טאסק דאנעלד טראמפ דאנעלד טראמפ דזשוניער דאנקין דאונאטס דאקא דאקומענטן דוב הייקינד דוד בירנבוים דוד גרינפעלד דוד הערש מאנדל דוד וואנונו דוד פריעדמאן דוישטע באנק דושינסקיא דזשאבס דזשאו ארפעא דזשאו בארטאן דזשאו ביידען דזשאו לאוטע דזשאו ליבערמאן דזשאו מענשין דזשאול דזשיאמברא דזשאוסעף מעקארטי דזשאוסעף פערקאוקאו דזשאיר באלסאנארא דזשאן באלטאן דזשאן בוראסאו דזשאן ברענען דזשאן דאוד דזשאן היקאנלופער דזשאן טאורי דזשאן טעילאר דזשאן טעסטער דזשאן מעקעין דזשאן עף. קענעדי דזשאן פאדעסטא דזשאן קאנינגהעם דזשאן קאניערס דזשאן קארנין דזשאן קעלי דזשאן קעסיק דזשאן קערי דזשאנאטאן פאלארד דזשאנסאן-און-דזשאנסאן דזשאסטין טרודא דזשארדזש דאבעליו בוש דזשארדזש לעטימאר דזשארדזש סאראס דזשארדזש עידזש.דאבעליו. בוש דזשארדזש פאפאדאפולוס דזשארדזשיע דזשוליאן אסאנדזש דזשוליאן קאסטרא דזשומאן וויליאמס דזשומעין וויליאמס דזשי-20 דזשי-7 דזשי.אי. דזשיבוטי דזשיל סטיין דזשים אקאסטא דזשים בריידענסטין דזשים דזשארדען דזשים דזשוסטיס דזשימי מאראלעס דזשימי קארטער דזשינע העספעל דזשעב בוש דזשעב הענסערלינג דזשעט עירוועיס דזשעט-בלו דזשעי אינסלי דזשעי סעקולא דזשעי-פי ווידיאס דזשעי.בי.פריצקער דזשעי.פי.מארגען טשעיס דזשעימס אינהאף דזשעימס אניעל דזשעימס וואוסלי דזשעימס מעטיס דזשעימס פיעלדס דזשעימס קלעפער דזשעיסאן שעיפעץ דזשעיעם דזשעיקאב זומא דזשענעט יעללען דזשענעראל מאטארס דזשעף בעזאס דזשעף מערקלי דזשעף סעשאנס דזשעף פלעיק דזשעפערי לארד דזשעפרי בערמאן דזשעקי ספּייער דזשעראד קושנער דזשעראום פאועל דזשערי בראון דזשערי נאדלער דזשערסי סיטי דזשערעמי קארבין די וואך די פיליפינען די פעד די פרשה די צייטונג די.עיטש.על די.ען.עי. דייטשלאנד דייעביטיס דייעט דייען פיינסטיין דין תורה דינא דינע פאועל דיסקרימינאציע דיען העללער דיען סקעלאס דיפלאמאטיע דיק דורבין דירות דירעגולאציע דניאל העקסטער דעב פישער דעבאטע דעוויד אורבען דעוויד איגעי דעוויד בערנהארדט דעוויד דיוק דעוויד יאנסי דעוויד שאלקין דעווין נונעז דעווין פעטריק קעלי דעיוו רייטשערד דעיוויד אייק דעיוויד סיסיליען דעיוויד קאוטער דעיוויד קאטש דעיוויד קלארק דעלאוועיר דעלטא דעלטשי ראדריגעז דעמאקראטישע פארטיי דעמיטרי מעדוועדעוו דעמיטריאס פאגורטסיז דען דאנאווען דען קאוטס דעניעל אורטעגא דעניעל נייגרא דענמארק דעפיציט דער אוצר דער בלאט דער בליץ דער וועקער דער יוד דער שטערן דעראל אייסא דר. רפאל דראגס דראון דרום אפריקע דרום דעקאטע דרום סודאן דרום קאראליינע דרום קארעא דשאן פרילי דשואיש אמעריקען העריטעדש מאנאט דשעימס קאומי דשעיסאן גאלדבלאט דשעיסאן גרינבלאט דשערי-מענדערינג האוואאי האווארד שולץ האוזינג האום דיפאו האומלענד סעקיוריטי האוערד שולץ האופ היקס האיטי האלאנד האלאקאוסט האמזא אסאמא בין לאדין האנג קאנג האנדא האנדוראס האנדל האנדל דעפיציט האני מאליקי האניוועל האפינגטאן פאוסט האקים דזשעפריס האריקעין אירמא האריקעין האזעי האריקעין הארווי האריקעין לעין האריקעין מאריא האריקעין סענדי האריקעין פלארענס הארמוז הדס גאלדפארב הואוועי הואן קארלאס ווארעלא הוליא בארגעז הומא אבאדין הונגער היידאר על אבאדי היידראזשין באמבע היימלאז הייפערלופ הילטאן הילערי קלינטאן היסטאריע הלכה העלט קעיר הענריקע פענע ניעטע העק הערטז הערי ווילסאן העשי טישלער השגחה פרטיות וואו עיר וואודי דזשאנסאן וואולקאן וואטסעפפ וואל סטריט דזשורנאל וואל סטריט מארקעט וואלגרינס וואלד פייער וואלווא וואלוטע וואלטער שאוב וואלמארט וואלן וואלקאן וואלקסוואגאן וואנג איע וואפן האנדל וואקסין ווארען באפעט וואשינגטאן די.סי. וואשינגטאן סטעיט וואשינגטאן פאוסט וויאריקע דאנסילע ווידעא וויזא וויזניץ וויי.פי.זשי. ווייאמינג ווייסע עקסטרעמיזם ווילבאור ראסס וויליאם באר וויליאם ברעדפארד וויליאמסבורג וויסנשאפט וויסקאנסין וויעטנאם וויען וויקטאר אורבאן וויקיליעקס וויקיפידיע ווירדזשין אטלאנטיק ווירדזשין איילענד ווירדזשיניע ווירטואלע רעאליטעט וולאדימיר זעלענסקי וולאדימיר פוטין וועטער וועטעראנען וועטערבאריכט וועיז וועימא וועלט האנדלס ארגאניזאציע וועלס פארגא ווענעזועלע ווענעטא וועסט נייל וויירוס וועסטשעסטער קאונטי ווערייזאן ווערמאנט ווערעזאנא בריק זאונינג זוזאנע קאפוטאווע זי.טי.אי. זימבאבווע זיקא וויירוס זעלבסט-דרייוונדיגע קארס זעלבסשטענדיגקייט זעליאז אנדריוו זקני ציון פראטאקאלן זשאמאל קאשוגי זשורנאליזם חבד חברה הצלה חיזבאלע חיים דוד צוויבל חיים דייטש חיים עקשטיין חילול השם חינוך חנוכה חסד חסידות חתם סופר טאהש טאון אוו פאלם טרי טאוני בלעיר טאוני האוואטער טאזשיקסטאן טאיאטע טאליבאן טאם גערעט טאם וואולף טאם טיליס טאם מארינאו טאם סטייער טאם פערעז טאם פרייס טאם קאטאן טאם קארפער טאם שענאן טאמעס ברונעל טאמעס דינאפאלי טאמעס לאופעז פּיער טאנזאניע טאני עווערס טאני שאריס טאפאן-זי בריק טאקער קארלסאן טארא קאונאו טארגעט טארטיקוב טוויטער טוויטערשטורם טויט שטראף טויס.אר.אס טולסי גאבארד טוניזיע טוריזם טורקמעניסטאן טי.מאביל טי.עס.עי. טי.פי.פי. טייוואן טיילאנד טיים מאגאזין טים דרעיפער טים מורפי טים רייען טינא סמיט טעאדאר אלסאן טעד קרוז טעכנאלאגיע טעלעגראם טעלעמארקעטינג טעלעקאמיוניקאציע טענעסי טעסלא טעקס טעקסאס טעראר טעריסא מעי טערקיי טראגעדיע טראוועל טראמפ אינטערנאציאנאלע האטעל טראמפ טורעם טראמפ פאנדעישאן טראמפ-רוסלאנד סקאנדאל טראמפקעיר טראנספארטאציע טראנספלענט טראנקריפט טרעי גאודי טרעיאן ווייט טרעפיק באריכט טשאד טשאי אינגווען טשאק גרעסלי טשאק שומער טשארלי בעיקער טשארלי דענט טשארלס קאטש טשילע טשעטשניע טשעכיי י.י. דזשעיקאבסאן יאהו יאהרצייט יאווערי מוסאוויני יאיר לפיד יאן סטאלטענבערג יאפאן יאפפעד יארגעי מאסאן יהודה גרין יהושע שלמה גראס יו-טוב יו.עס. ארמיי יו.עס. מעיל יו.עס. נעווי יו.עס. עיר פארס יו.עס. פאוסטעל סערוויסעס יו.עס. קאוסט גארד יו.עס.עם.סי.עי. יו.עף.או. יו.פי.עס. יואל אשר לאבין יואל זילבער יואל ראטה יוטא יולעט פעקערד יום העצמאות יום כיפור יונה כהן יוני הייקינד יוניאנס יונייטעד מאנרא יונייטעד נעישאנס יונייטעד עירליינס יונתן שווארטץ יוסאף טשאהאד יוסטיץ דעפארטמענט יוסי געשטעטנער יוסף שמעון בלייער יורא יושע לאווי יחזקאל משה מתתיהו מלכה יסודות יעדאניס ראדריגאז יעוועטע קלארק יעקב ליצמאן יעקב משה גאנץ יעקב משה טווערסקי יעקב נפתלי ראזענבערג יצחק אולמאן יקותיאל אלימלך פריעדמאן ירדן ירושלים ירושלים אנערקענונג ישי פארגעס ישי שאלאמאן ישראל בער שטיין ישראל היום ישראל כ"ץ ישראל כץ כאמאס כאסאן נאסראלא כאסאן רוכאני כאסני מובאראק כואן ארלאנדא הערנענדעז כואן גואידא כותל המערבי כינע כעמישע וואפן כפרות כפת ברזל‎ כשרות לאאס לאורע אינגרעם לאטארי לאטוויע לאמאר אלעקסאנדער לאמבארדי לאנג איילענד לאקהיד מארטין לארי לייטפוט לבנון לג בעומר להתחזק לואיזיאנא לואיזשי די מאיע לואיס סעפולוועדא לואיס פאראקאן לואיס פערדינאנד דעסטאושעס לוטער סטרענדזש לוי מאיער לוי סענדערס לופטהאנזא לוקסעמבורג לי הארווי אסוואלד ליאפאלדע לאפעז ליביע ליו בארלעטא ליזשיאנעירס ליטע ליטעראטור לייאן עיר לייוו לינדזי גרעהעם לינק'ד-אין ליסע מורקאוסקי ליענדרא ענגליש ליפט ליקוי חמה תשע"ז לעבנסשטייגער לעגאלענד לעטישע דזשעימס לעיקוואד לעפטאפ פארבאט לערי קאדלאו מאד-סליידס מאדנע מאהאטיר מוכאמעד מאונט סיני העלט סיסטעם מאטעא סאלוויני מאטעאס מאראוויטסקי מאיר בן-שבת מאיר לאבין מאכמוד אכמעדינעזשאד מאלאזיע מאלדיוואס מאלטא מאלי מאליסא מארק וויוועריטא מאלקאלם טורנבאל מאמענט מאגאזין מאן דזשי-אין מאנהעטן מאנופעקטשורינג מאנטענא מאנטענעגרא מאנטריאל מאניועל לאופעז אובראדור מאניס שעהר מאנסי מאסאטשוסעטס מאסוד בארזאני מאפע מאקסין וואטערס מאקעדאניע מאראטאן מאראקא מארגען סטענלי מארטי גאלדען מארטי וואלש מארטין שולץ מארטין שקרעלי מאריא בוטינא מאריאנא ראזשאוי מארין לא-פען מארק ווארנער מארק זאקערבערג מארק לעווין מארק מעדאוס מארק קארעלא מארקא רוביא מארשאל איילענדס מוזיק מוטה פראנק מוכאמאד אבאס מוכאמעד בין סאלמאן מוכאמעד זשאוואד זאריף מוכאמעד מורסי מוכאמעד נאאור מון דזשי-אין מונקאטש מוסד אמרי שפר מוסטאפא מעטבאולי מוסלעמענער מוסר מוקטאדא על-סאדר מורסא מזל טוב מיאנמאר מיגועל דיאז-קאנאל מידיא ליעקס מיזורי מיזעלס מיט ראמני מיטל מזרח מיטש מעקאנעל מייק דובקע מייק לי מייק פאמפעיא מייק פענס מייק ראדזשערס מייקל בלומבערג מייקל גרים מייקל האראוויץ מייקל כהן מייקל סאסמאן מייקל פלין מייקראניזיע מייקראסאפט מיכאאיל סאקאשווילי מיליטער מינעסאטע מיסיסיפי מיק מולוועיני מירון מישאל אואון מישאל טעמער מישיגען מישעל באומען מנשה ישראל רייזמאַן מעדיקעיד מעדעצין מעוולאט קאוואסוגלא מעט בעווין מעט גאועטז מעט וויטעיקער מעט-לייף מעטיו היימבאך מעטיו לעסער מעטעאס מאראוויצקי מעין מעיסיס מעלאניע טראמפ מענטל העלט מענטשן רעכט מענינדזשייטיס מעקסיקא מעקסיקאנער וואנט מערב ווירדזשיניע מערילאנד מעריסט מעריק מעשיות מקומות הקדושים מרדכי שיף משביע משה דוד נידערמאן משה ליאון משה נחום קרויס משה רוטברג משה שטערנבוך נ.י. אסעמבלי נ.י. נ.דזש. פארט אויטאריטי נ.י. סיטי קאונסיל נ.י. סענאט נ.י. פּרעסביטעריען נאווארטיס נאטא נאטאלי וועסעלניטסקאיא נאסא נאפטא נאקיע נארוועגיע נארטוועסט עירליינס נדבורנא נוארק נוקלעארע וואפן נח דיער נטורי קרתא ניאגרא פאללס נידיא וועלאסקועז ניו דזשערסי ניו העמפשער ניו זילאנד ניו יארק טיימס ניו יארק סטעיט ניו יארק סיטי ניו יארק פאוסט ניו מעקסיקא ניטא לאווי ניידזשיריע ניידזשעל פאראדזש ניידזשער ניין עלעווען אטאקע נייע בוך נייעס בלעטלעך ניעל גורסאטש ניק עירס ניקאול מאליאטאקיס ניקאל פאשיניאן ניקאלעס מאדורע ניקאלעס סארקאזי ניקאלעס קרוז ניקאראגווא ניקי העילי ניקלשבורג נעבראסקע נעוואדא נעט נוטראליטי נענסי פעלאוסי נעפאל נעראנדרא מאודי נעשאנאל ענקווייערער נעשאנעל גארד נפתלי בענעט נפתלי מאסטער נתן אייזיקסאן סאאד הארירי סאדיק קהאן סאודי אראביע סאוט טשיינע סי סאוטוועסט עירליינס סאולי ניניסטאו סאטמאר סאל אלבאניז סאלווא קיער סאלוואדאר סאלוואדאר נאסראלא סאלמאנעלא סאמאליע סאמי אנאן סאן דיאגא סאן פראנציסקא סאני סאנקטוארי שטאט סאנקציעס סאשעל מידיא סודאן סוואזילאנד סוזען קאלינס סוזען רייס סוכות סונדאר פיטשאי סועז קאנאל סופרים קאורט סוקאי סטאניסלאוו יעזשעוו סטארבאקס סטוארט לופטפעלד סטיוו בענאן סטיוו דעינס סטיוו מענוטשין סטיוו ניוהאוז סטיוו סקאלייס סטיוו קינג סטיווען מיללער סטיווען סארענסען סטיווען פעדדאק סטעטן איילענד סטעיט דעפארטמענט סטעיסי אבראמס סטענלי מעקקריסטאל סטעפאניע מיינער סטרייק סי.איי.עי. סי.בי.עס. סי.די.סי. סי.ווי.עס. סי.ען.ען. סי.עס.איי.עס. סי.עס.עקס. סי.עף.פי.בי. סיטגאו סיטי בייק סייבער אטאקע סייבער סעקיוריטי סייפולאו סייפאוו סייפרוס סילוועסטער טורנער סינגאפאור סינגאפאור עירליינס סינטיע ניקסאן סיערע ליאון סיקרעט סערוויס סיר סיריע סלאוואניע סלאוואקיי סנעפ סעבעסטשען גארקע סעבעסטשען קורטז סעווען ספרינגס סעווען עלעווען סעט מאולטאן סעט ריטש סעלי יעיטס סעם קלאוויס סעמסאנג סערא האקעבי סאנדערס סערביע סערגיא מאטארעלא סערגעי גארקאוו סערגעי דעבקייעוו סערגעי לאווראוו סערגעי קיסליאק סערגעי ריאבקאוו סערזש סארזשיאן סעריל ראמאפוסא ספארטס ספייגעיט ספינקא ספיריט עירליינס ספעיס עקס ספעיס פארס ספערן ספרינט סקאט גערעט סקאט וואלקער סקאט מאריסאן סקאט סטרינגער סקאט פרואיט סקאטלאנד סקאנדאל סקווירא סקול באס סרי לאנקא עבאלע וויירוס עבי האנטסמאן עגיפטן עגיפטן-עיר עד גילעספי עד דעי עד ראויס עדווארד סנאודען עדווארד פילליפ עדווארד ראיס עדעם סמיט עדעם שיף עזרא קאהן-וואטניק עטיאפיע עטנע עי-321-על-אר עי.בי.סי. עי.די.פי. עי.טי. ענד טי. עי.סי.על.יו. עי.על.עס. עיטש.אר. מעקמעסטער עימי קלאבוטשער עיר בי-ענד-בי עיר פרענס עיר קאנאדע עירבאס עירבאס 320 עירבאס 350 עירבאס 380 עירוב על באגדאדי על דזשאזירא על טשאפא גוזמאן על פרענקען על קאידא על שאבאב על.דזשי.בי.טי. עליאט ענגעל עליזאבעט ווארען עליידזשע קאמינגס עליס וועלס עלען מאסק עלעקטארעל קאלעדזש עלעקטריק קארס עלעקשאן 2016 עלעקשאן 2018 עלעקשאן 2020 עלעקשאן 2021 עם.טי.עי. עם.עס.13 עם.עס.ען.בי.סי. עמא וואלף עמטרעק עמינענט דאמעין עמיראטן עמירעיטס עירליינס עממאנועל מאקראן עמעזאן עמעט פלאד עמערסאן מענאנגאגווא ען.או.עי.עי. ען.אר.עי. ען.בי.סי. ען.וויי.יו. ען.וויי.פי.די. ען.טי.עס.בי. ען.עס.עי. ענגלאנד ענדרו גאלדשטיין ענדרו מעקעיבי ענדרו ענגלין ענדרו קאומאו ענדרויד ענווייראמענטאל ענטאני ווינער ענערגיע ענציקלאָפּידיע עס.אי.סי. עסטאניע עסטרייך עסקנות עף-15 עף-16 עף-35 עף.בי.איי. עף.די.עי. עף.די.ען.וויי. עף.טי.סי. עף.טי.עי. עף.סי.סי. עף.עי.עי. עפל עצות און הילף עקאנאמיע עקוואדאר עקזעקוטיוו ארדער עקיופאקס עקסאן מאביל עקסידענט עקסעס אויל פייפליין עקסקלוסיוו עראפלאט ערד ציטערניש עריטרעיע עריק אלריטש עריק גאנזאלעס עריק גארסעטי עריק האלדער עריק טראמפ עריק סוואלוועל עריק עדעמס עריק שניידערמאן פאבלא קוזינסקי פאדעסטא גרופ פאדערשטע זייט פאול וועילען פאול לעפעידזש פאול מענעפארט פאול נעהלען פאול רייען פּאוליעוו פאולענד ספרינג וואסער פאטולא גולאן פאליטיק פאליטיקא פאליציי ברוטאליטעט פאליציי שיסעריי פאלסבורג פאלעסטיניע פאלעסטינער אויטאריטעט פאלשע נייעס פאנאוועזש פאנאמא פאפא פאקיסטאן פאקס ניוז פאראגוויי פאראדייס פאפירן פארבס פארד פארדאן פארט לאדערדעיל פארטא ריקא פארטוגאל פארטיידיגונג דעפארטמענט פארקינסאנס פובליקאציע פוטש פויבסט פראנציס פוילן פון אידישער ווינקל פון אייוועלט פון די צייטונג פון דער בית פון דער יוד פון דער יושב ראש פון דער מעלדונג פון דער קלאסיפיידס פון המספיק גאזעט פון חיבורי הקהילה פון יעזורו פון ישיבה ווארלד ניוז פון להתחזק פון לוח היום פון לוח הציבור פון מוזיקליין פון פיינע נייעס פון ק"י וואכנשריפט פון קאווע שטיבל פון קול ברמה פון קול הציבור פון קוק ווינקל פון קעטסקיל נייעס פון שערי מדע פורים פי.די.עף. פי.קעי.קעי. פיאט קרייסלער פיו ריסוירטש פיטער בוטידזשעדזש פיטער גאלינסקי פּיטער נעווארא פיטער סטראוק פיטער סטראזשק פייזער פייער פיל מורפי פיליפ גאלדבערג פיליפ העמאנד פימא פינאנץ פינחס גלויבער פינלאנד פישל שעכטער פלארידע פלו פליטים פליעדיגע קאר פלעטבוש פנחס גלויבער פנחס דוד בונקער פסח פסיכאלאגיע פעדעקס פעדעראלער רעילראוד אדמיניסטראציע פעדעריקא ווילסאן פעדעריקא מוהאריני פּעטי מאורי פעטי מורעי פעטרא פאראשענקא פעטריק ליטעל פעטריק ליעהי פעטריק שאנאהאן פעיסבוק פען סטעישאן פענסילוועניע פעסקא פעקט טשעק פערו פערסישן גאלף פעשמערגא פראטעסט פראנטעיר עירליינס פראנקרייך פרידאם קאקוס פריט באהרארא פרעיסער אנינג פשעווארסק צדקה צהל צונאמי ציווילע קריג ציוניזם ציפערן צניעות צענזוס צענזור צפון דעקאטע צפון קאראליינע צפון קארעא קאוועיט קאורי בוקער קאורי דזשאנסאן קאורי לאוואנדאוסקי קאורי סטוארט קאזאכסטאן קאטאלאניע קאטאר קאטאר עירליינס קאלאמביע קאלאראדא קאליד אלי קאליפארניע קאלעד אלי קאמאלא העריס קאן עדיסאן קאנאדע קאנאקא-פיליפס קאנאר לעמב קאנגא קאנגרעס קאנדאליזא רייס קאנטינענטאל עירליינס קאנסומער פרייוועסי קאנסטאנטין קילימניק קאנסטרוקציע קאנספיראציע קאנעטיקוט קאסאווא קאסטא ריקא קאסטקא קאפיש קאקא קאלא קאר אטאקע קארופציע קארטער פעידזש קאריביענס קארל אייקהאן קארלאס מאנאם קארלאס סלים קארלאס פוזשעמאנט קארלסבורג קארס קארסיקע קהל לב טהור קהלא קדישא קו קלאקס קלען קובא קווים טארע קוויניפיאק קווינס קולטור קונסט קורדיסטאן קורדן קורצשלוס קידוש השם קים גודאנגא קים דזשאנג יאנג קים יאנג אן קים יאנג טשאל קינדליין קינדערליך קיסטאון אויל פייפליין קיסטאון ווירוס קיעט שילער קירוב רחוקים קירסטין דזשיליבראנד קירסטען ניעלסאן קלאגע קלויזענבורג קליפף סימס קלמן יעגער קלעיר מעקעסקיל קעווין דע-ליאן קעווין מעקאלינען קעווין מעקארטי קעטי ארינגטאן קעטי קראנינגער קעטלין וויין קעטסקילס קעי.דזשי.בי. קעיטי האקול קעיטי ערינגטאן קעיפ ווארדע קעלי סעדלער קעליען קאנוועי קעמבאדיע קענטאקי קעניע קענסאס קענסער קענעדי לופטפעלד קענעדי פיילס קענעט פרעיזשער קערען הענדעל קערעסטיר קראאטיע קראון הייטס קראלי קראסנא קרבתנו קריג קרימינאל קריס וואלאס קריס מורפי קריס קאומאו קריס קאלינס קריס קריסטי קריסטאפער פארינא קריסטאפער קאונס קריסטאפער רעי קריסטין בלעסי פארד קריסטינא קירשנער קריפטא-קורענסי קרית טאהש קרית יואל קרעדיט סוויס קרעטשניף ראאול קאסטרא ראב גאלדסטאון ראב פארטער ראבאט ראבערט באוערס ראבערט ווילקי ראבערט מוגאבי ראבערט מוללער ראבערט עסטארינא ראבערט פיקא ראד בלאגאיעוויטש ראד וויהלער ראד ראזענשטיין ראדזשער סטאון ראדיקאליזם ראדריגא דוטערט ראוד איילענד ראווי ראגביר ראיאטן ראילא אודינגא ראלף נארטעם ראם עמאניועל ראמי אל-חאמדאלע ראן דזשאנסאן ראן ראקוועל האנסען ראסיזם ראסיפ טאיעפ ערדאוואן ראפאעל עספינאל ראש השנה ראשידא טאליב רובי ריבלין רובען דיאז רודי דזשוליאני רויטע קרייץ רויטערס רויעל דאטש-שעל רומעניע רוסלאנד רוסלאנד-וואלן סקאנדאל רחל מעדאו רי יאנג הא ריטינק-עקס ריטעיל ריטשארד בוערי ריטשארד בור ריטשארד בלומענטאל ריטשארד ניעל ריטשארד ספענסער ריטשארד פאוסעט ריטשארד פעינטער ריטשארד קארדרעי ריטשארד קלארידא ריטשי טאורעז רייזע פארבאט רייט-עיד רייכערן רייען זינקע רייקערס איילענד רינאט אכמעטשין ריעל עסטעיט ריעק מאשאר ריק געיטס ריק סעקאון ריק סקאט ריק פערי ריק קאטאן ריקאל ריקארדא מארטינעלי ריקארדא ראסעלא רעגיאנאל ביקור חולים רעגירונג רעגירונג פראגראמען רעגירונג שאטדאון רעי לאהוד רעי מאר רעינס פריבוס רעליגיע רענד פאול רענדאלף אלעיס רעפובליקאנער פארטיי רעקס טילערסאן שאהיד קאהאן אבאסי שאול עלאוויטש שאן העניטי שאן ספייסער שבועות שבתאי שווייץ שוועדן שומרים שחיטה שטורם שטורעם אלבערטא שטייער שי דזשינפינג שילע דזשעקסאן לי שינזא אבעי שיעורים שיפפינג שיקאגא שלום בית שלום יעקב וואזנער שלום מרדכי רובאשקין שלמה בינעט שלמה האפמאן שלמה העלבראנץ שלמה יהודה רעכניץ שלמה עהרליך שמואל בוטח שמואל ניימאן שמחה אייכנשטיין שמחה דאסקאל שמחה פעלדער שמחות שמעון גרין שמעון שפיטצער שעווראן שעלדאן סילווער שעלי מעיער שעלי סימאנדס שעלי קעפיטא שענדונגערס שפאניע שפיאנאזש שרה נתניהו שרעק און סטראשע תולדות אברהם יצחק תולדות אהרן תימן תפילה תשעה באב