שערי מדע: אידישע ראסע

פון הרב משה נחום קרויס

פארווארט


בשבת קודש פרשת וירא תשע"ט זענען עלף אידן אין פיטסבורג, פענסעלוועניע ערמאדערט געווארן דורך א ווייסען אנטיסעמיט, בלויז צוליב זייענדיג אידן! דער וויסטער רוצח האט נישט מעיין געווען בעפאר די רציחה צו די אידן זענען רעפארמער, קאנסערטיווען, מאדערן ארטעדאקסן, אדער אלטער"ע ארטעדאקסן, צו זיי זענען ליטאים אדער חסידים! די אותיות 'עץ חיים' און אז עס איז א 'בית המדרש', איז געווען גענוג פאר דעם רוצח צו ערמארדערן די וואס געפונען זיך אין איר. די חלק פון על מה עשה ה' ככה? דאס טוען שוין די רבנים אונז ערקלערן. אבער דאס איז בלי שום ספק אז זיי זענען געהארגעט געווארן בלויז צוליב דעם וואס זיי זענען געווען אידן הי"ד.

דער גאון וקדוש רבי מנחם זעמבא זצ"ל הי"ד וואס איז ברוטאל ערמאדערט געווארן בשנת תש"ג ביי די ווארשא אויפשטאנד, פארציילט א עדות נאמנה (פייגנגולד, הצופה י"ג תשרי תש"ז) בא"ד: נישט ווי די דרכי 'קידוש השם' פון אמאל איז דאס זעלביגע כהיום, לפי ההלכה בין איך מכוון. ווען עס איז געגעבן געווארן פארן איד א געלעגנהייט צו ווערן א נישט-איד חלילה, איז געווען גענוג מקדש השם צו זיין מיט דעם אליין וואס מ'איז א איד! אזוי פסקנ'ט דער רמב"ם. אבער כהיום, ווען עס איז נישטא קיין צוויי אויסוואלן, נאר בלויז צו זיין א איד, ווען עס איז נישטא קיין אויסוועגן פון שמד'ן, דאן איז נישטא דערביי קיין קידוש השם – לפי דער עדות האט ער מסיים געווען אז דאן (ווען עס איז נישט געווען קיין פאליציי אד"ג) איז קידוש השם נאר מיט וואפן! [בעפאר מיר זענען ממשיך: עס איז דא א מיינונג פארשידענהייט צו רבי מנחם זעמבא זצוק"ל האט געשטיצט דאס אויפשטאנד צו נישט. אבער נציין מה שכתב מו"ר הגה"ק מקאשוי זצוק"ל בהקדמה לספרו 'טל השמים' (אות לז): וזה לשונו: פ"א קראו אסיפה לטכס עצה מה לעשות היו שם עסקני הקהלה באולם החברא קדישא, נקראתי גם אני (הרב מקאשוי), הגם כי לא הייתי מהעסקנים, מסתמא משום שידעו שפליט ישן אני. יעצתי שישלחו על ידי שכירים כלי זיין לגעטא'ס ויעמדו על נפשם כי אין מה להפסיד וכו', עי"ש].

ונמשיך וואס רבי מנחם האט דאן געזאגט הנוגע לנו: ודאי אז דאס לעבן פון א יציר כפיו פון הקדוש ברוך הוא, טאר מען נישט מקצר זיין אפילו פאר איין רגע, אבער מ'טאר נישט מקצר זיין במצות קידוש השם, ומצוה שבאה לידך אל תחמיצנה, בקידוש השם איז עס געזאגט געווארן. – שמשון, האט זיך רבי מנחם געוואנדן צו הרב שטוקהאמר: כ'האב מעיין געווען בפרשת נקמה ונטירה, עס איז א לא תעשה מפורשת אין די תורה. אבער ביי מלחמת מצוה איז דא א חובה פון 'נקום' מאת המדינים? היתכן? נאר די ענין איז מוסברים ופשוטים בתכלית. נקמה, איז נישט קיין גזירת המלך כחוקה בלי טעם. יש טעם לדבר. דער נוקם האט אינזינען מיט זיין מעשה נקמה, זיך און זעך אליין, ער געפונט אין נקמה א נידריגע סיפוק, דעריבער איז עס אן עבירה. משא"כ במלחמת מצוה, איז די נקמה נישט קיין נקמת ה'פרט' נאר א נקמה פארן 'כלל' דאן איז עס א מצוה כהלכתה. – דעריבער ווען בשעת די נקמה איז נישטא דערביי קיין פניות קיין פרטיות זענען מיר נושא א תפלה למרום: אבינו מלכנו נקום נקמת דם עבדיך השפוך (בסיום דבריו הוא מדבר שהיה אז מלחמת מצוה לנקום בהרשעים, עי"ש).

וואס מיר זעהן פון די ווערטער פון רבי מנחם זצ"ל: יש ענין פון קידוש השם ווען מ'געט דיר א ברירה פון שמד, כדוגמת שפאניע וכדו'. – עס איז דא נאך א דוגמא פון קידוש השם אין א פאל ווען מ'געט דיר נישט קיין ברירה זיך צו שמד'ן, איז צו הרגנ'ן דעם רשע דעם עמלקי מטעם מלחמת מצוה / קידוש השם / נקמת הכלל. – אבער יש מצב וואס מ'גיבט נישט קיין ברירת השמד, און מ'האט נישט דאס מינדערסטע ווארענונג פון טויט, נאר עס קומט א רוצח און איין קיין ווארענונג שיסט ער אויס אידן בלויז פאר זיין אידן – כי עליך הרגנו כל היום. דאס איז אויך א מציאות פון קידוש השם, השם יקום דמם.

הוי מתפלל בשלומה של מלכות, השם יתברך זאל אונז אלע אפהיטן פון אלע מרעין בישין, און עס איז א פליכט פאר מנהיגי העדה צו שתדל'ן ביים מלכות לאקאל און פעדעראל. ובעיקר איז א תפלה לקל חי שלא יקרה שוד ושבר בגבולינו, אכי"ר.

והבדילנו מן התועים – כל הגזעים


הרב מפונבי'ז זצ"ל האט אמאל באזוכט ביים הייליגן חפץ חיים זצ"ל אין ראדין. דער פונביזע'ר רב האט זיך דאן געהאט צוריקגעקערט פון דרום אפריקע. די שווארצע זענען נאך דאן געווען פארקנעכטעט אונטער די ווייסע. נאכדעם וואס דער חפץ חיים האט זיך נאכגעפרעגט איבער דאס שיקזאל פון די אידן אין דרום אפריקע, האט דער חפץ חיים אנגעהויבן צו פרעגן איבער די שווארצע. צווישן אנדערע האט הרב מפונבי'ז פארציילט אז עטליכע מאל האט ער בשעת זיין נסיעה באגעענט די שווארצע. ער האט געזעהן אז אפילו זייער עוניים וסובלם זייער צער און פיין, העלפן זיי זיך ארויס איינע די אנדערע.

ער האט געזעהן ווי עטליכע אין א גרופע האבן געשטילט זייער דארשט פון איין פלעשל געטראנק. דער חפץ חיים האט זיך אויסגעדרוקט מיט רגשי חמלה אל הכושיים, מיט געפילן און רחמנות איבער דאס ליידן פון די שווארצע, און האט זיך דערביי אנגערופן: זיי זענען דאך אויך מענטשן! און ער האט דאן געזאגט: בשעה מיר זענען מתפלל און זענען מודים 'והבדלנו מן התועים' דארף מען אינזין האבן אלע פעלקער און ראסעס. דעריבער דארף מען אויך וויסן דאס צושטאנד פון די שווארצע. והלא גם בזאת אנו בוטחים ומקווים: ומלאה כל הארץ. ע"כ המעשה.


די מעשה טוט עטוואס ארויסברענגן די מדה און צוגאנג פון כלל ישראל. כלל ישראל טוט בעצם סימבלאזירן די מדה פון רחמנות, זייענדיג איינע פון די דריי סימנים פון כלל ישראל (גמ' יבמות). די מושג פון האסן א פרעמדן צוליב זיין ראסע, קאליר, עטנישקייט איז נישט קיין תורהדיג'ע מושג. דער גוי דערקעגן, וועט דער ווייסער פיינט האבן דעם שווארצן אד"ג. ביים גוי דאס עצם אז ביסט מיאוס און שווארץ איז שוין גענוג א סיבה פאר נידערלאגע. ביז פאר קנאפע 150 יאר צוריק איז נאך שווארצע קנעכטשאפט געווען א מציאות דא אין אמעריקע.

יחס היהדות – עם הנבחר


די לעצטע יארן טוען די ליבעראלן און די לינקע פירן א פארקערטע מערכה, זיי ווילן אז יעדער זאל זיין 'אייניג' פרויען ווי מענער, שווארץ ווי ווייס (דאס הייסט קוקן אויפן קאליר און נישט אויפן טאלאנט). די מושג פון אייניג איז נישט קיין תורה'דיגע מושג. ביי אידן איז דא א מושג פון כהן, לוי, ישראל. א כהן איז במציאות חשובע'ר ווי א ישראל, דערקעגן א ממזר תלמיד חכם איז גרעסער ווי א כהן גדול עם הארץ (הוריות פ"ג מ"ח). ווי דער מהר"ל ערקלערט שוין אז א געווארענער איז צומאל חשוב'ער ווי א געבוירענער, א תלמיד חכם - אפילו א ממזר - איז העכער ווי א געבוירענער 'כהן' גדול.

די נקודה איז, ביי אונז אידן אפילו מ'איז חשובער און גרעסער, איז עס נישט קיין סיבה אראפצוקוקן דעם קלענערן. ניין, א ישראל איז נישט אייניג צו א כהן, אבער עס מיינט נישט אז דער כהן וועט זיך האלטן בגאוה קעגן דעם ישראל, דער כהן האט תפקידים וואס מיר איר קומט מיט פריווליגעס. דערקעגן ביים לינקן גוי איז די לופט היינט, יעדער איז אייניג.

איינע פון די אנטיסעמיטן פון בערלין נאך בעפאר די תקופה פון די מלחמה, האט אמאל געטענה'ט אז דאס התנהגות פון אידן ברענגט אנטיסעמעטיזם! פארוואס? ווייל אויב דער קיסר ווילהעלם וועט קומען עדות זאגן אין א אידישע בית דין, ווען מען נישט מקבל זיין, זיין עדות. דערקעגן אויב וועט קומען דער פשוט'סטער איד א בעל עגלה, וועט מען אננעמען זיין עדותשאפט. איז דען נישטא קיין גרעסערע סיבה פאר אנטיסעמעטיזם? צו איז דען דער קיסר יר"ה נחשד ליגנט צו זאגן?

דער בעל שרידי אש זצ"ל ווען ער האט געהערט די טענה, האט ער געענטפערט: דו זאגסט אז מיט דעם טוען מיר מעודד זיין אנטיסעמעטיזם, אויב אזוי וועל איך צולייגן אויף דיינע ווערטער: מיר זענען ראסיסטן, ווייל ווען עס איז דא 'ניין' אידן אין בית המדרש און מ'וויל דאווענען, און עס פעהלט א צענטער צו מנין. און דער קיסר בכבודו ובעצמו וועט אריינקומען, וועט ער בשום אופן נישט קענען משלים זיין די מנין. אבער ווען דער בעל עגלה וועט אריינקומען וועט זיך יעדער פרייען אז מ'קען זיך שטעלן דאווענען.

האט דער אנטיסעמיט געענטפערט. עס איז נישט דאס זעלביגע. דאווענען איז א רעגליעזער זאך, און עס איז פארשטענדליך אז נאר ווער עס באלאנגט אינעם זעלבן רעליגיע קען זיך משתתף זיין למנין. אבער א בית משפט א פלאץ ווי מען פסק'נט האט נישט מיט רעליגיע, דאן פארוואס מאכט מען א חילוק צווישן א איד און א גוי?

האט אים רב וויינבערג דער בעל שרידי אש געענטפערט: דא ליגט דיין טעות. ביי אונז איז א בית משפט (בית דין שטיבל) א רעגליעזער מציאות, והראיה אויב וועט קומען משה רבינו מיט זיין טאטע עמרם צום בית המשפט אלס עדות, וועט מען נישט מקבל זיין זייער עדות, ווייל זיי זענען קרובים, און די הלכה לויטעט אז קרובים זענען פסול עדות צו זאגן. דאס זעלביגע קען מען דא פרעגן, צו גלייבט מען נישט משה און עמרם? די תירוץ איז, זיכער גלייבט מען זיי. אבער עכ"ז זענען זיי נישט כשר לעדות. ווייל אזוי איז קובע די אידישע הלכה. ביי אידן איז יעדע זאך א רעגיליעזר מציאות.

די מעשה'לע פארשארפט אונזער נקודה, אז ביי תורה און יהדות טוען מיר וואס מיר טוען צוליב חוקי התורה, און יא מיר זענען די עם הנבחר. זאת ועוד, דער הייליגער אור החיים הקדוש (פרשת יתרו) איז מבאר פארוואס כלל ישראל האט געלערענט די סוגיא פון יצירת מערכת בתי הדין פון יתרו און נישט פון משה: ונראה כי טעם הדבר הוא להראות ה' את בני ישראל הדור ההוא וכל דור ודור, כי יש באומות גדולים בהבנה ובהשכלה, וצא ולמד מהשכלת יתרו בעצתו ואופן סדר בני אדם אשר בחר, כי באומות מכירים דברים המאושרים (אומות העולם יודעים מה לאשר), והכוונה בזה כי לא באה הבחירה בישראל לצד שיש בהם השכלה והכרה יותר מכל האומות, וזה לך האות השכלת יתרו. הא למדת כי לא מרוב חכמת ישראל והשכלתם בחר ה' בהם, אלא לחד עליון ולאהבת האבות וכו'.

צבע עורם של בני ישראל


האסע איבער ראסע האט זיך לעצטענס פארמערט, אבער לא ראי זה כראי זה. די האסע קעגן שווארצע איז שנאת הזר מ'האט פיינט דעם פרמעדן. אבער די האסע קעגנען איד איז שנאה מחמת קנאה. מיר האבן שוין געשריבן במאמרי שערי מדע איבער 'ראסע און קאליר', און איבער אנטיסעמעטיזם. מיר וועלן דא נאר צולייגן עטליכע נקודות חדשות.

דעם איד האט מען במשך הדורות - אין אלגעמיין - נישט באשולדיגט צו זיין מיאוס אדער א נער. מ'האט אונז באשולדיגט מיט איינקעסירן ריבית פונעם גוי און ענליכע ווייסע פארברעכן. אדער ווען אימער האט האט אויסגעפעלט א שעיר לעזאל, איינעם וועם דער גוי זאל קענען אויסגיסן זיינע פראבלעמען אויף.

אין פרקי דרבי אליעזר (פרק כד) געפונען מיר אז זענען פארהאן דריי ראסעס: נאכן מבול ווען די וועלט איז חרוב געווארן, נח מיט זיינע קינדער זענען ארויס פון די תיבה (אחר מעשה נח) ברך הקב"ה נח ובניו, ברך שם ובניו: שחורים ונאים: ברך לחם ובניו: שחורים כעורב: ברך ליפת ובניו: כלם לבנים ויפים. – שם, טונקעל הויטיג. חם שווארץ, יפת ווייס. – מיר האבן שוין ערווענט במאמר ראסע און קאליר איבער די קאליר פון 'אשכרוע' ווי דער תנא רבי ישמעאל זאגט (משנה נגעים) בני ישראל אני כפרתן, הרי הן כאשכרוע, לא שחורים ולא לבנים אלא בינוננים. בפשטות מיינט אשכרוע ברוינליך. זעה באריכות בקובץ ירושתנו (ספר שביעי תשע"ד) ווי הרב בנימין שלמה המבורגר (יו"ר מכון מורשת אשכנז) שרייבט דערוועגן איבער אשכרוע גענוי וואס עס מיינט.

כהיום געפונען מיר נישט אז מ'זאל אונז רודפ'ן אלס אונזער אויסזעהן (חוץ בגדים), מ'וועט אונז רודפ'ן אלס אונזער גלויבן אד"ג. אונזער הויט קאליר איז ווייס. אבער מתחילה ווען כלל ישראל האט גולה געווען בארצות אייראפע האט מען יא גערודפ'ט די אידן איבער זייער טונקעלע קאליר.

דער גר"א (מס' נגעים, זעה אויך תפארת ישראל יכין, מס' נגעים פ"ב מ"א) ערווענט אז די בני יפת האבן זיך באזעצט בצפון העולם וואס איז אייראפע און אשכנז (דייטשלאנד) איז יותר צפוני. און וויבאלד די זון שיינט נישט דארט שטארק זענען די אייראפער די בני יפת 'ווייס' הויטיג. –

דעריבער בשעת די וויכוח מיט די נוצרים האבן די נוצרים דערנידערט די אידן איבער זייער הויט קאליר. די אידן האבן אבער אפגעענטפערט די קריסטן: ביסוד זענען מיר ליכטיג קאליר, נאר די גלות האט אונז שווארץ געמאכט, בעפאר די בית המקדש איז חרוב געווארן געפונען מיר אז נבוכדנצר האט גענומען חנניה מישאל ועזריה, ולא מצא באומתו יפים כמותם, ער האט נישט געפונען אין זיין פאלק אזאנע שיינע מענטשן ווי חנינה מישאל און עזריה. ירמיה קלאגט שוין אין מגילת איכה "בני ציון היקרים המסולאים בפז" [זעה גמרא גיטין נח. מא מסולאים בפז? שהיו מגנין את הפז ביופיין]. און הקב"ה איז עתיד להחזיר לנו היופי, כמו שאמר בירמיה (לא, ג): עוד אבנך ונבנית בתולת ישראל, עוד תעדי תופיך ויצאת במחול משחקים. – מיר וועלן אי"ה אין אנדער געלגענהייט מער מאריך זיין אין די נושא.

לסיכום: מיר זענען די עם הנבחר, אבער מיר האלטן זיך דערמיט נישט גרויס, מיר האבן רחמנות אויף אנדערע, ווער נאך איז ווי עם ישראל. זאל אונז השי"ת אפהיטן מכל צער ונזק, מכל צרה ומצוקה. און פאר די אלע וויסטע שונא ישראל וואס פלאנירן אונז שלעכטס צו טון, מהרה הפר עצתם וקלקל מחשבתם, אכי"ר.

שערי מדע: אידישע ראסע

ווי איז דאס געשעהן?
זעה Pittsburgh, PA, USA אויף גוגל מעפס

אלע לעבעלס

א בליק א שמייכל אבאמאקעיר אבדול פאטאח על-סיסי אבדולא יאמין אביגדור ליבערמאן אברהם מרדכי מלאך אגודת ישראל אגריקולטור אדאלף היטלער אהייא אהרן בנציון ווידער או. דזשי. בי. עי או.דזשעי. פּעק או.יו. אובער אוגאנדע אודיא אודע לאנדבאוער אוהורו קעניאטא אוויאציע אוזבעקיסטאן אוטיזם אויסטראליע אומאן אומאר על-ראזאז אונגארן אוקראינע אוראגוויי אורין העטש אושען אינפיניטי אזיע אזערבידזשאן אי.יו. אי.סי.בי. אי.פי.עי. איאטאלא כומעיני איבעי איבערוואג אידישע הויפן איוואנקע טראמפ איטאליע איטסונארי אנאדערא איי.אר.עס. אייאווע איידעהא אייווארי קאוסט אייסיס אייסלאנד אייק קאוועלאדזשע אייקיע אייראפע איירלאנד אילינאי אילעין טשאו אימיגראציע אימעילגעיט אימעילגעיט 2.0 אימפיטשטמענט אינדאנעזיע אינדיאנא אינדיע אינדיען פוינט אינטעל אינטערוויא אינטערנאַציאָנאַל אינטערנאציאנאלן ספעיס סטאנציע אינטערנעט אינטערעסאנט אינטערפאל אינסטעגראם אינפראסטרוקטור איסט ריווער איסלאמישע דזשיהאד איראן איראק איתמר גינצבורג אכמעד ראכאמי אכסאן איקבאל אל-על אלאבאמא אלאסקע אלאסקע עירליינס אלבאניע אלבערטא ניסמאן אלבערטא פודשימארי אלדזשיריע אלט-רייט אלטערנעיט סייד פארקינג אלי לארידזשאני אליבאבא אלידזשיענט עיר אליווער נארט אלכסנדר אקאסטא אלען דערשאוויץ אלעקס אזאר אלעקס דזשאונס אלעקס וואן דער זעוואן אלעקסאנדער דאונער אלעקסיי נעוואלני אלעקסיס ציפראס אלערגיע אמאן אמנעסטי אינטערנאציאנאל אמעריקע אמעריקען עירליינס אנאטאלי אנטאנאו אנאליז אנגאלע אנגעלע מערקעל אנדרעי דודא אנטאני סקאראמוטשי אנטאניא גוטערעז אנטאניא לעדעזמא אנטי-טראסט אנטיסעמעטיזם אנטיפא אנקעטע אסאסיעטעד פרעס אסטמא אסקאר לאפּעז ריווערא אפגאניסטאן אפסטעיט נ.י. אפעק אפקויפן און פאראייניגונג אפרים הערשקאוויטש אפרים שעהר אפריקע אקאיעד אולא אקלעהאמע אר.טי. אר.סי.סי.עס. אראס אגאלאראוו ארגענטינע ארטיפישעל אינטעלידזשענס ארי ווייזער אריזאנע אריטריע ארכעאלאגייע ארמעניע ארעגאן ארץ ישראל ארקענסא אשראף גאני באב מענענדעז באב קאורקער באבוב באהאמעס באו דיטעל באואינג באכראין באליוויע באליסטישע וואפן באמבארדיער באן קי-מון באנגלאדעש באנק אוו אמעריקע באנקראט באסטאן גלאוב באסניע באצאלטע אנאנס באקא האראם באקסד.קאם בארא פארק באראק אבאמא בארבארא אנדערוואוד באריס דזשאנסאן באשאר אל-אסאד באשעפעניש רעכט בודזשעט בולגאריע בזק בי-1-בי בי-ענד-עידזש בי.בי.סי. בי.עם.דאבעליו בי.פי. ביאלאגישע וואפן ביבי נתניהו ביטקוינס ביל געיטס ביל דעבלאזיא ביל לארקין ביל קלינטאן ביל קעסידי בילדער בינגאו בלו ארידזשין בלוטיגע שיסעריי בלומינג גראוו בלומינגבורג בלעקוואטער בעל התניא בעלארוס בעלגיע בעלזא בען סאס בען קארדין בען קארסן בענגלאדעש בעסט ביי בערל לאזאר בערני סענדערס בערקשייער בראזיל בראנקס בראק לאנג ברוך גארין ברוך דיין האמת ברוס ראונער ברוקלין ברידזשגעיט בריטיש עירוועיס ברייטבארט ניוז ברייען קאלב ברייען קעמפ ברייען ראסס ברייען שאטז ברית מילה ברסלב ברעד לענדער ברעד פארסקעיל ברעט קעווענאו ברעיקינג ניוז ברעקזיט גאו דעדי גאלדמאן סאקס גאן קאנטראל גאסט עדיטאריאל גואטאמאלא גואם גוגל גוואנטאנאמע בעי גולן בערג גור גורביר גרעוואל גזירת גיוס גייקא גמליאל כ"ץ געזונט געזעץ געזעץ ענפארסמענט געמבלינג גערי דוד קאהן געריכט גראפיטי גרוזיע גריכלאנד גרינע פארטיי גרעב גרעג עבאט גרעג פענס דאוג דוסי דאוג דזשאונס דאמיניק ראפּיני דאמיניקען רעפובליק דאן לעמאן דאן מעקגעהן דאנא ברעזיל דאנא רארבאכער דאנעלד טאסק דאנעלד טראמפ דאנעלד טראמפ דזשוניער דאנקין דאונאטס דאקומענטן דוב הייקינד דוד בירנבוים דוד גרינפעלד דוד הערש מאנדל דוד וואנונו דוד פריעדמאן דוישטע באנק דזשאבס דזשאו ארפעא דזשאו בארטאן דזשאו ביידען דזשאו לאוטע דזשאו ליבערמאן דזשאו מענשין דזשאול דזשיאמברא דזשאוסעף פערקאוקאו דזשאיר באלסאנארא דזשאן באלטאן דזשאן בוראסאו דזשאן ברענען דזשאן דאוד דזשאן טאורי דזשאן טעילאר דזשאן טעסטער דזשאן מעקעין דזשאן עף. קענעדי דזשאן פאדעסטא דזשאן קאנינגהעם דזשאן קאניערס דזשאן קארנין דזשאן קעלי דזשאן קעסיק דזשאן קערי דזשאנאטאן פאלארד דזשאנסאן-און-דזשאנסאן דזשאסטין טרודא דזשארדזש דאבעליו בוש דזשארדזש לעטימאר דזשארדזש סאראס דזשארדזש עידזש.דאבעליו. בוש דזשארדזש פאפאדאפולוס דזשארדזשיע דזשומאן וויליאמס דזשי-20 דזשי-7 דזשי.אי. דזשיבוטי דזשיל סטיין דזשים אקאסטא דזשים בריידענסטין דזשים דזשארדען דזשים דזשוסטיס דזשימי מאראלעס דזשימי קארטער דזשינע העספעל דזשעב הענסערלינג דזשעט עירוועיס דזשעט-בלו דזשעי אינסלי דזשעי סעקולא דזשעי.בי.פריצקער דזשעי.פי.מארגען טשעיס דזשעימס אינהאף דזשעימס אניעל דזשעימס וואוסלי דזשעימס פיעלדס דזשעימס קלעפער דזשעיסאן שעיפעץ דזשעיקאב זומא דזשענעט יעללען דזשענעראל מאטארס דזשעף בעזאס דזשעף מערקלי דזשעף סעשאנס דזשעף פלעיק דזשעפערי לארד דזשעפרי בערמאן דזשעקי ספּייער דזשעראד קושנער דזשעראום פאועל דזשערי בראון דזשערי נאדלער דזשערסי סיטי דזשערעמי קארבין די וואך די פיליפינען די פעד די צייטונג די.עיטש.על די.ען.עי. דייטשלאנד דייעביטיס דייעט דייען פיינסטיין דין תורה דינא דינע פאועל דיסקרימינאציע דיען העללער דיען סקעלאס דיפלאמאטיע דיק דורבין דירות דירעגולאציע דניאל העקסטער דעב פישער דעבאטע דעוויד אורבען דעוויד איגעי דעוויד דיוק דעוויד יאנסי דעוויד שאלקין דעווין נונעז דעווין פעטריק קעלי דעיוו רייטשערד דעיוויד אייק דעיוויד סיסיליען דעיוויד קאוטער דעיוויד קאטש דעיוויד קלארק דעלאוועיר דעלטא דעלטשי ראדריגעז דעמאקראטישע פארטיי דעמיטרי מעדוועדעוו דעמיטריאס פאגורטסיז דען דאנאווען דען קאוטס דעניעל אורטעגא דעניעל נייגרא דענמארק דער בלאט דער בליץ דער וועקער דער יוד דער שטערן דעראל אייסא דר. רפאל דראגס דראון דרום אפריקע דרום דעקאטע דרום סודאן דרום קאראליינע דרום קארעא דשאן פרילי דשואיש אמעריקען העריטעדש מאנאט דשעימס מעטטיס דשעימס קאומי דשעיסאן גרינבלאט דשערי-מענדערינג האוואאי האווארד שולץ האוזינג האום דיפאו האומלענד סעקיוריטי האוערד שולץ האופ היקס האיטי האלאנד האלאקאוסט האמזא אסאמא בין לאדין האנג קאנג האנדא האנדוראס האנדל האנדל דעפיציט האני מאליקי האניוועל האפינגטאן פאוסט האקים דזשעפריס האריקעין אירמא האריקעין האזעי האריקעין הארווי האריקעין לעין האריקעין מאריא האריקעין סענדי האריקעין פלארענס הארמוז הדס גאלדפארב הואן קארלאס ווארעלא הוליא בארגעז הומא אבאדין הונגער היידאר על אבאדי היידראזשין באמבע היימלאז הייפערלופ הילערי קלינטאן היסטאריע הלכה העלט קעיר הענריקע פענע ניעטע העק הערטז הערי ווילסאן העשי טישלער השגחה פרטיות וואו עיר וואודי דזשאנסאן וואולקאן וואטסעפפ וואל סטריט דזשורנאל וואל סטריט מארקעט וואלגרינס וואלד פייער וואלווא וואלוטע וואלטער שאוב וואלמארט וואלן וואלקסוואגאן וואנג איע וואפן האנדל וואצעפפ וואקסין ווארען באפעט וואשינגטאן די.סי. וואשינגטאן סטעיט וואשינגטאן פאוסט ווידא ווידעא וויזא וויזניץ וויי.פי.זשי. ווייאמינג ווייסע עקסטרעמיזם ווילבאור ראסס וויליאם ברעדפארד וויליאמסבורג וויסנשאפט וויסקאנסין וויעטנאם וויקטאר אורבאן וויקיליעקס וויקיפידיע ווירדזשין אטלאנטיק ווירדזשין איילענד ווירדזשיניע ווירטואלע רעאליטעט וולאדימיר פוטין וועטער וועטעראנען וועטערבאריכט וועיז וועימא וועלט האנדלס ארגאניזאציע וועלס פארגא ווענעזועלע ווענעטא וועסט נייל וויירוס וועסטשעסטער קאונטי ווערייזאן ווערמאנט ווערעזאנא בריק זאונינג זי.טי.אי. זימבאבווע זיקא וויירוס זעלבסט-דרייוונדיגע קארס זעלבסשטענדיגקייט זעליאז אנדריוו זקני ציון פראטאקאלן זשוליאן אסאנדזש זשורנאליזם חבד חברה הצלה חיזבאלע חיים דוד צוויבל חיים דייטש חילול השם חינוך חנוכה חסד חסידות חתם סופר טאון אוו פאלם טרי טאוני בלעיר טאוני האוואטער טאזשיקסטאן טאיאטע טאליבאן טאם גערעט טאם וואולף טאם טיליס טאם מארינאו טאם סטייער טאם פרייס טאם קאטאן טאם קארפער טאם שענאן טאמעס ברונעל טאמעס דינאפאלי טאמעס לאופעז פּיער טאנזאניע טאני שאריס טאפאן-זי בריק טאקער קארלסאן טארא קאונאו טארגעט טוויטער טויט שטראף טויס.אר.אס טוניזיע טוריזם טורקמעניסטאן טי.מאביל טי.עס.עי. טי.פי.פי. טייוואן טיילאנד טיים מאגאזין טים דרעיפער טים מורפי טים רייען טינא סמיט טעאדאר אלסאן טעד קרוז טעכנאלאגיע טעלעגראם טעלעמארקעטינג טעלעקאמיוניקאציע טענעסי טעסלא טעקסאס טעראר טעריסא מעי טערקיי טראגעדיע טראוועל טראמפ אינטערנאציאנאלע האטעל טראמפ טורעם טראמפ פאנדעישאן טראמפ-רוסלאנד סקאנדאל טראמפקעיר טראנספארטאציע טראנספלענט טראנקריפט טרעי גאודי טרעיאן ווייט טרעפיק באריכט טשאד טשאי אינגווען טשאק גרעסלי טשאק שומער טשארלי בעיקער טשארלי דענט טשארלס קאטש טשילע טשעטשניע טשעכיי יאהו יאווערי מוסאוויני יאן סטאלטענבערג יאפאן יאפפעד יארגעי מאסאן יהודה גרין יו-טוב יו.עס. ארמיי יו.עס. מעיל יו.עס. נעווי יו.עס. עיר פארס יו.עס. פאוסטעל סערוויסעס יו.עס. קאוסט גארד יו.עס.עם.סי.עי. יו.עף.או. יו.פי.עס. יואל אשר לאבין יואל זילבער יוטא יולעט פעקערד יום העצמאות יום כיפור יונה כהן יוני הייקינד יוניאנס יונייטעד מאנרא יונייטעד נעישאנס יונייטעד עירליינס יוסאף טשאהאד יוסטיץ דעפארטמענט יוסי געשטעטנער יורא יעדאניס ראדריגאז יעוועטע קלארק יעקב ליצמאן יעקב משה גאנץ יצחק אולמאן ירדן ירושלים ירושלים אנערקענונג ישי שאלאמאן ישראל בער שטיין ישראל היום ישראל כץ כאמאס כאסאן רוכאני כאסני מובאראק כואן ארלאנדא הערנענדעז כותל המערבי כינע כעמישע וואפן כפרות כפת ברזל‎ כשרות לאאס לאורע אינגרעם לאטארי לאטוויע לאמאר אלעקסאנדער לאמבארדי לאנג איילענד לאנדאן לאס אנדזשעלעס לאקהיד מארטין לבנון לג בעומר להתחזק לואיזיאנא לואיס סעפולוועדא לואיס פאראקאן לואיס פערדינאנד דעסטאושעס לוטער סטרענדזש לוי מאיער לוי סענדערס לופטהאנזא לוקסעמבורג לי הארווי אסוואלד ליאפאלדע לאפעז ליביע ליו בארלעטא ליזשיאנעירס ליטע ליטעראטור לייוו לינדזי גרעהעם לינק'ד-אין ליסע מורקאוסקי ליענדרא ענגליש ליפט ליקוי חמה תשע"ז לעבנסשטייגער לעגאלענד לעטישע דזשעימס לעיקוואד לעפטאפ פארבאט לערי קאדלאו מאד-סליידס מאדנע מאהאטיר מוכאמעד מאונט סיני העלט סיסטעם מאטעאס מאראוויטסקי מאיר בן-שבת מאיר לאבין מאכמוד אכמעדינעזשאד מאלאזיע מאלדיוואס מאלטא מאלי מאליסא מארק וויוועריטא מאלקאלם טורנבאל מאמענט מאגאזין מאן דזשי-אין מאנהעטן מאנופעקטשורינג מאנטענא מאנטענעגרא מאנטריאל מאניועל לאופעז אובראדור מאניס שעהר מאנסי מאסאטשוסעטס מאסוד בארזאני מאפע מאקסין וואטערס מאקעדאניע מאראטאן מאראקא מארגען סטענלי מארטי גאלדען מארטי וואלש מארטין שולץ מארטין שקרעלי מאריאנא ראזשאוי מארין לא-פען מארק ווארנער מארק זאקערבערג מארק לעווין מארק מעדאוס מארק קארעלא מארקא רוביא מארשאל איילענדס מוזיק מוטה פראנק מוכאמאד אבאס מוכאמעד בין סאלמאן מוכאמעד זשאוואד זאריף מוכאמעד מורסי מוכאמעד נאאור מון דזשי-אין מוסד אמרי שפר מוסלעמענער מוסר מוקטאדא על-סאדר מורסא מזל טוב מיאמי מיאנמאר מיגועל דיאז-קאנאל מידיא ליעקס מיזורי מיט ראמני מיטל מזרח מיטש מעקאנעל מייק דובקע מייק לי מייק פאמפעיא מייק פענס מייק ראדזשערס מייקל בלומבערג מייקל גרים מייקל האראוויץ מייקל כהן מייקל סאסמאן מייקל פלין מייקראניזיע מייקראסאפט מיכאאיל סאקאשווילי מיליטער מינעסאטע מיסיסיפי מיק מולוועיני מירון מישאל אואון מישאל טעמער מישיגען מישעל באומען מנשה ישראל רייזמאַן מעדיקעיד מעדעצין מעוולאט קאוואסוגלא מעט בעווין מעט גאועטז מעט-לייף מעטיו היימבאך מעטיו לעסער מעטעאס מאראוויצקי מעין מעיסיס מעלאניע טראמפ מענטל העלט מענטשן רעכט מענינדזשייטיס מעקסיקא מעקסיקאנער וואנט מערב ווירדזשיניע מערילאנד מעריסט מעריק מעשיות מקומות הקדושים משה דוד נידערמאן משה ליאון משה נחום קרויס משה רוטברג נ.י. אסעמבלי נ.י. נ.דזש. פארט אויטאריטי נ.י. סיטי קאונסיל נ.י. סענאט נ.י. פּרעסביטעריען נאווארטיס נאטא נאטאלי וועסעלניטסקאיא נאסא נאפטא נאקיע נארוועגיע נארטוועסט עירליינס נוארק נוקלעארע וואפן ניאגרא פאללס נידיא וועלאסקועז ניו דזשערסי ניו העמפשער ניו זילאנד ניו יארק טיימס ניו יארק סטעיט ניו יארק סיטי ניו יארק פאוסט ניו מעקסיקא ניטא לאווי ניידזשיריע ניידזשעל פאראדזש ניידזשער ניין עלעווען אטאקע נייע בוך נייעס בלעטלעך ניעל גורסאטש ניק עירס ניקאול מאליאטאקיס ניקאל פאשיניאן ניקאלעס מאדורע ניקאלעס סארקאזי ניקאלעס קרוז ניקאראגווא ניקי העילי נעבראסקע נעוואדא נעט נוטראליטי נענסי פעלאוסי נעפאל נעראנדרא מאודי נעשאנעל גארד נפתלי מאסטער נתן אייזיקסאן סאאד הארירי סאדיק קהאן סאודי אראביע סאוט טשיינע סי סאוטוועסט עירליינס סאטמאר סאל אלבאניז סאלווא קיער סאלוואדאר סאלוואדאר נאסראלא סאלמאנעלא סאמאליע סאמי אנאן סאן דיאגא סאן פראנציסקא סאני סאנקטוארי שטאט סאנקציעס סאשעל מידיא סודאן סוואזילאנד סוזען קאלינס סוזען רייס סוכות סועז קאנאל סופרים קאורט סטאניסלאוו יעזשעוו סטארבאקס סטוארט לופטפעלד סטיוו בענאן סטיוו דעינס סטיוו מענוטשין סטיוו ניוהאוז סטיוו סקאלייס סטיווען מיללער סטיווען סארענסען סטיווען פעדדאק סטעטן איילענד סטעיט דעפארטמענט סטעפאניע מיינער סטרייק סי.איי.עי. סי.בי.עס. סי.די.סי. סי.ווי.עס. סי.ען.ען. סי.עס.עקס. סי.עף.פי.בי. סיטגאו סיטי בייק סייבער אטאקע סייבער סעקיוריטי סייפולאו סייפאוו סייפרוס סילוועסטער טורנער סינגאפאור סינגאפאור עירליינס סינטיע ניקסאן סיערע ליאון סיקרעט סערוויס סיר סיריע סלאוואניע סלאוואקיי סנעפ סעבעסטשען גארקע סעבעסטשען קורטז סעווען עלעווען סעט ריטש סעלי יעיטס סעם קלאוויס סעמסאנג סערא האקעבי סאנדערס סערביע סערגיא מאטארעלא סערגעי גארקאוו סערגעי דעבקייעוו סערגעי לאווראוו סערגעי קיסליאק סערגעי ריאבקאוו סערזש סארזשיאן סעריל ראמאפוסא ספארטס ספייגעיט ספיריט עירליינס ספעיס עקס ספעיס פארס ספערן ספרינט סקאט גערעט סקאט וואלקער סקאט מאריסאן סקאט סטרינגער סקאט פרואיט סקאטלאנד סקאנדאל סקווירא סקול באס סרי לאנקא עבאלע וויירוס עבי האנטסמאן עגיפטן עגיפטן-עיר עד גילעספי עד דעי עד ראויס עדווארד סנאודען עדווארד פילליפ עדווארד ראיס עדעם שיף עזרא קאהן-וואטניק עטיאפיע עטנע עי-321-על-אר עי.בי.סי. עי.טי. ענד טי. עי.סי.על.יו. עי.על.עס. עיטש.אר. מעקמעסטער עימי קלאבוטשער עיר בי-ענד-בי עיר פרענס עיר קאנאדע עירבאס עירבאס 320 עירבאס 350 עירבאס 380 עירוב על באגדאדי על דזשאזירא על פרענקען על קאידא על שאבאב על.דזשי.בי.טי. עליאט ענגעל עליזאבעט ווארען עליס וועלס עלען מאסק עלעקטארעל קאלעדזש עלעקטריק קארס עלעקשאן 2016 עלעקשאן 2018 עלעקשאן 2020 עלעקשאן 2021 עם.טי.עי. עם.עס.13 עם.עס.ען.בי.סי. עמא וואלף עמטרעק עמינענט דאמעין עמיראטן עמירעיטס עירליינס עממאנועל מאקראן עמעזאן עמעט פלאד עמערסאן מענאנגאגווא ען.או.עי.עי. ען.אר.עי. ען.בי.סי. ען.וויי.יו. ען.וויי.פי.די. ען.טי.עס.בי. ען.עס.עי. ענגלאנד ענדרו גאלדשטיין ענדרו מעקעיבי ענדרו ענגלין ענדרו קאומאו ענדרויד ענווייראמענטאל ענטאני ווינער ענערגיע עסטאניע עסטרייך עסקנות עף-15 עף-16 עף-35 עף.בי.איי. עף.די.עי. עף.די.ען.וויי. עף.טי.עי. עף.סי.סי. עף.עי.עי. עפל עצות און הילף עקאנאמיע עקוואדאר עקזעקוטיוו ארדער עקיופאקס עקסאן מאביל עקסידענט עקסעס אויל פייפליין עקסקלוסיוו ערד ציטערניש עריטרעיע עריק אלריטש עריק גאנזאלעס עריק גארסעטי עריק האלדער עריק טראמפ עריק סוואלוועל עריק עדעמס עריק שניידערמאן פאבלא קוזינסקי פאדעסטא גרופ פאדערשטע זייט פאול לעפעידזש פאול מענעפארט פאול נעהלען פאול רייען פּאוליעוו פאולענד ספרינג וואסער פאטולא גולאן פאליטיק פאליציי ברוטאליטעט פאליציי שיסעריי פאלסבורג פאלעסטיניע פאלעסטינער אויטאריטעט פאלשע נייעס פאנאוועזש פאנאמא פאקיסטאן פאקס ניוז פאראגוויי פאראדייס פאפירן פארבס פארד פארדאן פארט לאדערדעיל פארטא ריקא פארטוגאל פארטיידיגונג דעפארטמענט פארקינסאנס פוטש פוילן פון אידישער ווינקל פון אייוועלט פון די צייטונג פון דער בית פון דער יוד פון דער יושב ראש פון דער מעלדונג פון דער קלאסיפיידס פון המספיק גאזעט פון חיבורי הקהילה פון יעזורו פון ישיבה ווארלד ניוז פון להתחזק פון לוח היום פון לוח הציבור פון פיינע נייעס פון ק"י וואכנשריפט פון קאווע שטיבל פון קול ברמה פון קוק ווינקל פון קעטסקיל נייעס פון שערי מדע פורים פי.די.עף. פי.קעי.קעי. פיאט קרייסלער פיו ריסוירטש פיטער גאלינסקי פּיטער נעווארא פיטער סטראוק פיטער סטראזשק פייזער פייער פיל מורפי פיליפ גאלדבערג פיליפ העמאנד פימא פינאנץ פינחס גלויבער פינלאנד פלארידע פלו פליטים פליעדיגע קאר פלעטבוש פסח פסיכאלאגיע פעדעקס פעדעראלער רעילראוד אדמיניסטראציע פעדעריקא ווילסאן פעדעריקא מוהאריני פּעטי מאורי פעטרא פאראשענקא פעטריק ליטעל פעיסבוק פען סטעישאן פענסילוועניע פעסקא פערו פערסישן גאלף פעשמערגא פראטעסט פראנטעיר עירליינס פראנקרייך פרידאם קאקוס פריט באהרארא צדקה צהל צונאמי ציווילע קריג ציוניזם ציפערן צניעות צענזוס צענזור צפון דעקאטע צפון קאראליינע צפון קארעא קאוועיט קאורי בוקער קאורי דזשאנסאן קאורי לאוואנדאוסקי קאורי סטוארט קאזאכסטאן קאטאלאניע קאטאר קאטאר עירליינס קאלאמביע קאלאראדא קאליד אלי קאליפארניע קאלעד אלי קאמאלא העריס קאן עדיסאן קאנאדע קאנאקא-פיליפס קאנאר לעמב קאנגא קאנגרעס קאנדאליזא רייס קאנטינענטאל עירליינס קאנסומער פרייוועסי קאנסטאנטין קילימניק קאנסטרוקציע קאנספיראציע קאנעטיקוט קאסאווא קאסטא ריקא קאסטקא קאקא קאלא קאר אטאקע קארופציע קארטער פעידזש קאריביענס קארל אייקהאן קארלאס מאנאם קארלאס פוזשעמאנט קארס קארסיקע קהל לב טהור קהלא קדישא קו קלאקס קלען קובא קוויניפיאק קווינס קולטור קונסט קורדיסטאן קורדן קורצשלוס קידוש השם קים גודאנגא קים יאנג אן קים יאנג טשאל קינדליין קינדערליך קיסטאון אויל פייפליין קיסטאון ווירוס קיעט שילער קירוב רחוקים קירסטען ניעלסאן קלאגע קלמן יעגער קלעיר מעקעסקיל קעווין דע-ליאן קעווין מעקארטי קעטי ארינגטאן קעטי קראנינגער קעטלין וויין קעטסקילס קעי.דזשי.בי. קעיטי האקול קעיטי ערינגטאן קעיפ ווארדע קעלי סעדלער קעליען קאנוועי קעמבאדיע קענטאקי קעניע קענסאס קענסער קענעדי לופטפעלד קענעדי פיילס קענעט פרעיזשער קערען הענדעל קראאטיע קראון הייטס קריג קרימינאל קריס מורפי קריס קאומאו קריס קאלינס קריס קריסטי קריסטאפער פארינא קריסטאפער קאונס קריסטאפער רעי קריסטין בלעסי פארד קריסטין דזשיליבראנד קריסטינא קירשנער קריפטא-קורענסי קרית טאהש קרית יואל קרעדיט סוויס ראאול קאסטרא ראב גאלדסטאון ראב פארטער ראבאט ראבערט באוערס ראבערט ווילקי ראבערט מוגאבי ראבערט מוללער ראבערט עסטארינא ראבערט פיקא ראד בלאגאיעוויטש ראד וויהלער ראד ראזענשטיין ראדזשער סטאון ראדיקאליזם ראדריגא דוטערט ראוד איילענד ראווי ראגביר ראיאטן ראילא אודינגא ראלף נארטעם ראם עמאניועל ראן דזשאנסאן ראן ראקוועל האנסען ראסיזם ראסיפ טאיעפ ערדאוואן ראש השנה רובען דיאז רודי דזשוליאני רויטע קרייץ רויטערס רויעל דאטש-שעל רומעניע רוסלאנד רוסלאנד-וואלן סקאנדאל רחל מעדאו רי יאנג הא ריטינק-עקס ריטעיל ריטשארד בוערי ריטשארד בור ריטשארד בלומענטאל ריטשארד ספענסער ריטשארד פאוסעט ריטשארד פעינטער ריטשארד קארדרעי ריטשארד קלארידא ריטשי טאורעז רייזע פארבאט רייט-עיד רייכערן רייען זינקע רייקערס איילענד רינאט אכמעטשין ריעל עסטעיט ריעק מאשאר ריק געיטס ריק סעקאון ריק סקאט ריק פערי ריק קאטאן ריקאל ריקארדא מארטינעלי ריקארדא ראסעלא רעגיאנאל ביקור חולים רעגירונג רעגירונג פראגראמען רעגירונג שאטדאון רעי לאהוד רעי מאר רעינס פריבוס רעליגיע רענד פאול רעפובליקאנער פארטיי רעקס טילערסאן שאהיד קאהאן אבאסי שאול עלאוויטש שאן העניטי שאן ספייסער שבתאי שווייץ שוועדן שומרים שחיטה שטורם שטורעם אלבערטא שטייער שי דזשינפינג שילע דזשעקסאן לי שינזא אבעי שיעורים שיפפינג שיקאגא שלום בית שלום מרדכי רובאשקין שלמה העלבראנץ שלמה יהודה רעכניץ שמואל בוטח שמחה דאסקאל שמחה פעלדער שמחות שעווראן שעלדאן סילווער שעלי מעיער שעלי סימאנדס שעלי קעפיטא שענדונגערס שפאניע שפיאנאזש שרה נתניהו שרעק און סטראשע תולדות אברהם יצחק תולדות אהרן תימן תפילה תשעה באב