שערי מדע: טירחא דציבורא

פון הרב משה נחום קרויס

פארווארט

א תלמיד חכם האט באגלייט הגאון רבי ניסים קרליץ שליט”א פון חיפה קיין בני ברק, זיי האבן געווארט ביים באס סטאנציע. ביי די באס  סטאנציע איז געווען צוויי באס ליניע'ס, איינס א ‘נאנסטאפ' וואס פארט פון חיפה קיין בני ברק אן זיך אפשטעלן אויפן וועג, און די צווייטע ליניע האט זיך אפגעשטעלט אויפן וועג אויפצונעמען נאך פאסיזישערן. די באס וואס פארט נאנסטאפ קומט געווענליך אן פופצן מינוט בעפאר די צווייטע באס. אין די טאג האט די נאנסטאפ באס געשפעטיגט צו קומען, דער דרייווער פון די צווייטע ליניע האט געלאזט וויסן פאר די אלע וואס ווארטן אז עס וועט נעך נעמען פופצן מינוט ביז די נאנסטאפ באס וועט אנקומען צום סטאנציע.

רוב מענטשן זענען נישט ארויף אויפן באס, זיי זענען געבליבן ווארטן אויף די נאנסטאפ באס. הגאון רבי ניסים שליט”א איז יא ארויף אויף די באס, און ער האט דערביי ערקלערט פאר זיין באגלייטער די סיבה פארוואס רוב מענטשן זענען נישט ארויף, אפילו ביידע באסעס גייען אנקומען די זעלבע צייט אקוראט. ער האט געזאגט דברים יסודיים מאד: פארן נאנסטאפ באס טוען די מענטשן נאר ווארטן פאר זיך זעלבסט! אבער פארן צווייטן באס טוט מען ווארטן פאר ‘יענעם', צו ווארטן פאר יענעם דאס איז שוין שווער! - עמוק עמוק איז די ביאור הנפלא, דאס טוט ערקלערן אן א שיעור אויפפירונגען פון די מענטשהייט.

אינעם דיזן מאמר וועלן מיר בעז”ה ארומרעדן איבער די מושג פון ‘טירחא דציבורא' וואס מיסודה איז די שוועריגקייט אז מ'ווארט פאר יענעם, מ'ווערט אויפגעהאלטן צוליב יענעם. מיר וועלן זעהן אז עס איז נישט קיין מושג פון ‘נערווען' נאר א רעליסטישע מהות וואס איז נטבע אינעם נפש האדם. צווישן אנדערע וועלן מיר פראבירן צו פארשטיין די אנגעצויגענקייט (כעס בלע”ז) וואס נעמט ארום ‘דרייווער' בשעת'ן דרייווען. ווי אויך וועט עס ערקלערן די מושג פון Road Rage . - מיר וועלן זעהן ווי דריי ווערטער אין די הייליגע גמרא טוט שיינען א ליכט אויף די נושא. וחפץ ה' בידינו להצליח.

בילד


די ארטיקל איז צו לאנג, טא קליקט דא צו לייענען די איבריגע.

אין מכבדין בדרכים

די הייליגע גמרא במסכת ברכות (מו ע”ב) לערענט אונז: תנו רבנן ‘אין מכבדין לא בדרכים’ וכו’ עברי טייטש: מ’איז נישט מכבד איינעם דעם אנדערן, אויפן וועג, זאגענדיג גיי פאראויס (רש”י) לויט טייל מפרשים רעדט זיך די גמרא ווען מ’געפינט זיך אינעם שטאט. רבינו יונה לערענט עס אז רעדט זיך ביי די אינטערסעקשאנ’ס צווישן איין שטאט אינעם אנדערן, ווייל ‘ההולכים שם נחפזים לדרכם’ די גייער’ס יאגן זיך, און עס איז נישט קיין דרך ארץ אויפצוהאלטן אנעדע צוליב’ן מכבד זיין אנדערע.

די מאירי על אתר שרייבט שטארקע ווערטער, וזה לשונו: אף על פי שראוי לאדם לכבד הבריות, יש מקומות שאין חיוב לכבדם בהם, ואין בכבוד שבהם שום סלסול ולא מצד המוסר. והוא שאמרו שאין מכבדין בדרכים, ועיקר פירושה אף בתוך העיר מפני שאין לדבר סוף ויהא יומו קצר למלאכתו, וכן שמעכב בני רשות הרבים למלאכתם (עי”ש שחולק על רבינו יונה). באידיש: אפילו אין אלגעמייין איז ראוי מכבד צו זיין די מענטשהייט, איז דא ערטער וואס איז נישטא קיין חיוב מכבד צו זיין, און אפילו מצד המוסר נישט. דאס איז וואס חז”ל זאגן ‘אין מכבדין בדרכים’ ווייל שטעלט אייך פאר אז מ’פאנגט אן מכבד צו זיין די דורכגייער, איז דאך אין לדבר סוף, ס’וועט זיך קיינמאל נישט ענדיגן און מ’וועט דערביי אויפהאלטן אנדערע מענטשן. נאך מער מ’האלט אפ מענטשן פון גיין צו די ארבעט, ע”כ.

די ווערטער פון די מאירי טוט ערקלערן די וויכטיגקייט און אחריות וואס דרייווער האבן, לאמיר נעמען א ביישפיל פון חיי יום יום און זעהן ווי ריכטיג זענען די ווערטער פון די חז”ל אין ראשונים.

א רויש א געטומל, קארן, באסעס, דערליווערי טראק’ס און ווער אלס נישט טוען פארן אויפן שאסיי, עס איז אין די אינדערפרי
שעות א יאגעניש צום בזיעת אפיך הערשט אין די לופט. איינער באשליסט דאן צו פירן זיין ביזנעס בשעת’ן דרייווען ער קאלט און שרייבט, ליינט און הערט, און בשעת מעשה טוט ער פארן אונטערן אנגענומענעם ספי”ד לימי”ט, זיין שטייטקייט טוט אפהאלטן צענדליגע אויב נישט הונדערטער מענטשן פון אנקומען צו זייער ארבעט, תלמוד תורה, כולל אד”ג. און ווען מ’געט א פייף פארן יעניגן זיך אונטערצואיילן וועט ער נאך ברוגז ווערן און גאר פארשטייטערן זיין גאלאפ. יונגערמאן אייל דיר צו, האלט נישט אויף אנדערע. חז”ל האבן מוותר געווען אויף כבוד הבריות נישט אויפצוהאלטן אנדערע, דעריבער ביטע איילט אייך צו.

בספר מעשה איש (חלק ה’ עמוד קמז) איז רבי אהרן זיס מעיד אויפן גרויסן חזון איש זצוק”ל, אז ער האט איינמאל געווארט אויפן באס ביים סטאנציע. ווער דער באס איז אנגעקומען האט מען אים געוואלט לאזן ארויפגיין און נישט ווארטן אין שורה, אבער דער חזון איש האט נישט געוואלט מקדים זיין די וואס זענען געשטאנען בעפאר אים, און געזאגט ‘כ’האב צייט’! כנראה האט דער גאון דאן אינזינען געהאט מקיים צו זיין דברי חז”ל פון ‘אין מכבדין בדרכים’.

Road Rage

הגאון רבי שלמה וולבה זצ”ל איז געווען באוויסט מיט זיין אויסערגעווענליכע מנוחת הנפש, זיין דמות איז געווען רואיגקייט. מ’האט אים קיינמאל נישט געזעהן זיך ממהר זיין, אדער במצב פזיזה. ער האט ביי א געלעגנהייט געזאגט אז די שיטה המיוחדת פון די תלמוד תורה אין קעלם איז געווען געבויט אויף צוויי עקרים, אויף סדר, און אויף מנוחת הנפש.

אט דער גאון במנוחה האט זיך אמאל מתלונן געווען אויף די רגעים ווען ער געפונט זיך בנסיון אין מנוחת הנפש, און ווען איז דאס? ווען ער פארט אין א קאר, באס אד”ג. און אזוי האט ער געזאגט: אויב זיץ איך אין א אוטובוס, און פאר מיר פאהרט א קאר אביסעלע שטייטלעך. שפיר איך שוין א נסיון זיך נישט אויפצורעגן אויפן דרייווער פונעם קאר, פארוואס פארט ער נישט שנעלער? פארוואס שטערט עס מיר אזוי? מאקסימום וועט מען אנקומען א ‘האלבע’ מינוט שפעטער, פארוואס רעגט מיר עס אזוי אויף?

אולי – האט רבי שלמה ממשיך געווען- אולי א נסיעה מיט א אויטא איז יוצרת מדות חדשות, באשאפט נייע מדות, עס באשאפט א מדה וואס הייסט ‘מהר’ \שנעל דאס הייסט אז מ’שפירט א צורך צו פארן ווי שנעלער, ע”כ (ספר דמות מבית ‘דיקונא’).

בשבתי עם חברים האבן מיר דאן געווען, וואס איז טאקע די סיבה פארוואס ווען מ’דרייווט ווערט מען אזוי שנעל גערעגט, און מ’רעגט זיך אויף יעדע קלייניגקייט ממש. נאך מער, לאמיר אויסברייטערן די קשיא פון רבי שלמה, אויב מיר זעהן אז א קאר בעפאר אונז פארט ממש א נומער 2 אונטערן ספיד לימיט )אדער גענוי אויפן ספי’ד לימיט( גייען מיר ממש ארויס פון די גלייזן, מ’וועט פייפען, בלינקען מיט די העדלייט’ס, טעילגעיט”ן אד”ג, וואס געשעהט מיט אונז, וואס איז גורם די נייע מדה פון ‘מהר’ ווי דער משגיח רופט עס אן?

די פראגע ערגבערט די פסיכילאגישע וועלט, זיי האבן עטליכע ערקלערונגען דערויף, מיר וועלן זיך בעיקר באציען להנוגע לענינו. – געווענליך ווען א מענטש געפונט זיך אין א קאר איז עס צוליב די סיבה פון אנקומען פון פוינט A צו פוינט B, דאס הייסט מ’פארט אנצוקומען צו א ציל, דאס עצם פארן איז א ציל אויף אנצוקומען. און ווען איינער פארט שטאהט אד”ג שטערט מען דעם מענשט פון אנצוקומען צו זיין ציל, נו, פארוואס ווערט מען אזוי בייז? דא מיזן מיר צוקומען צו די מעשה פון רבי ניסים קרליץ שליט”א וואס מיר האבן צוגעברענגט בהתחלת המאמר: א מענטש איז מסכים צו ווארטן פאר זיך אבער נישט פאר יענעם, עס איז א טבע מוטבע אז זיך אליינ’ס אויפהאלטן קען מען, אבער ווען א צווייטער האלט דיר אויף דאס איז אומדערטרעגליך.

טרחא דציבורא

מיר זעהן אז חז”ל האבן שוין מקפיד געווען נישט אויפצוהאלטן א ציבור אפילו אויף סעקונדעס. די מושג פון ‘טירחא דציבורא’ געפונען מיר בתלמוד ובשלחן ערוך ביי עטליכע הלכות ווי חז”ל האבן אפילו געמאכט קולות צוליבן פארמיידן טירחא דציבורא. לאמיר צוברענגען עטליכע דוגמאות: חז”ל לערנען אונז (במס’ ברכות) אז באמת וואלט מען געדארפט אריינלייגן פרשת בלק אין קריאת שמע און עס זאגן יעדן טאג, אבער צוליב כבוד הציבור האט מען נישט געוואלט טורח זיין די ציבור האט מען עס נישט אריינגעלייגט.

אין מסכת יומא געפונען מיר די מושג אז אפילו ווען דער ציבור דארף זיין ‘שטיל’ פאר אביסל איז עס נישט א כבוד הציבור (עי’ בבנימין זאב סי’ קסח שכורך שטרחא דציבורא הוא משום כבוד הציבור): חז”ל במס’ יומא דף ע. לערנען אונז: אין די משנה שטייט אז דער כהן גדול ביום הכיפורים האט געליינט פרשת אחרי מות פונעם ספר תורה אינערווייניג, דערנאך האט מען גולל געווען די ספר תורה, און די פרשה ובעשור שבחומש הפקודים האט ער געליינט על פה פון אויסערווייניג. פרעגט די גמרא נגלול וניקרי? זאל מען מישן די ספר תורה ביז יענע פרשה, פארוואס דארף מען ליינען פון אויסערווייניג? אמר רב הונא בריה דרב יהושע אמר רב ששת, לפי שאין גוללין ספר תורה בציבור מפני כבוד הציבור, רש”י על אתר איז מפרש: מפני כבוד הציבור, שיהיו מצפין ודוממין לכך, ע”כ. וויבאלד אויב מ’וועט מישן די תורה די עטליכע פרשיות אפגערוקט, וועט די ציבור דארפן זיין שטיל, דאס איז שוין צופיל, עס איז א טירחא פארן ציבור, מורא'דיג ווי שטארק חז”ל האבן מקפיד געווען דערויף.

ווי עס ווערט שוין דערמאנט אין שלחן ערוך או”ח סימן נג סעיף יא: שליח ציבור שמאריך בתפלתו כדי שישמעו קולו ערב אם הוא מחמת ששמח בלבו על שנותן הודאה להשם יתברך בנעימה תבא עליו ברכה והוא שיתפלל בכובד ראש ועומד באימה וביראה אבל אם מכוין להשמיע קולו ושמח בקולו הרי זה מגונה ומכל מקום כל שמאריך בתפלתו לא טוב עושה מפני טורח הצבור: דער משנה ברורה על אתר שרייבט: כתב בים של שלמה סי' נ' אסור לו להאריך שלא ברצון הקהל אפילו בשבת ויו"ט ואף ברצון הקהל יותר מדאי מגונה כי אין זה לא מחציו לד' ולא מחציו לכם.

אגב, דאס ווארטן אויף רב הביהמ”ד ביי שטילע שמונה עשרה האט דייקא יא א מקור אין הלכה זעה שו”ע או”ח סימן קכ”ד, ובמשנה ברורה שם כתב: ועכשיו נהגו שהש"ץ ממתין עד שיסיים האב"ד את תפלתו לפי שרוב האנשים מתפללין במרוצה והמתפלל מלה במלה לא יוכל לומר קדושה עם הצבור לכן ממתינים כי הם עושים שלא כדין לפיכך אם אין אב"ד בעיר ה"ה דימתינו על המתפלל מלה במלה וכו'.

עס זענען דא מאנכע וואס יאגן גאר שנעל, דאס האט שוין גארנישט צו טאן מיט כבוד הציבור, ווייל די ציבור דאווענט געהעריג, דאס האט צוטאן מיט די נערווען... וד”ל.

בדרך הלצה ובדרך אפשר קען מען ערקעלרן די מאדנע ערשיינונג: בשעת’ן דאוונען וועט מען זיך יאגן, נא’קענען פארן בעל תפלה, מ’יאגט זיך. אבער לאחר התפלה קען שטיין און שמועסן כאילו לא היה, ממ”נ אויב יאגסטו דיר טאקע אזוי דאן פארוואס נאכן דאווענען שלעפסטו ארום און שמועסט? קאן זיין, אז בשעת’ן דאווענען שפירט מען אז מ’ווארט ‘וועגן יענעם’ דאס קען מען נישט דערטראגן, אבער נאכן דאווענען האלט מען זיך אליינ’ס אויף, דאס איז שוין א אנדערע מעשה. – באמת, איינער וואס דאווענט לשם תפלה דער שפירט נישט אז מ’האלט אים אויף. אבער דער וואס דאווענט בלויז אלס א מיט אנצוקומען פון איין פוינט צום אנדערען (צו האלטן נאכן דאווענען, צו קענען עסן וכדו’) דער שפירט זיך כאילו ער איז אין א קאר און דער דרייווער בעפאר אים (ליין: בעל תפלה) פארט צו שטייט... עס איז בלויז א ווערטעל, אבער באמת דארף מען זיך שטארק רעכענען מיטן כבוד הציבור.

קרישקעלע

צוריק קערנעדיג זיך צו ראו”ד רעדזש, זיי געבן אן נאך סיבות איבער די כעס אויף די שאסייען. כל הדרכים בחזקת סכנה, בשעת מ’דרייווט איז מען זייער וואך, מ’קוקט ארום אויף אלע זייטן, מ’געט אכט נישט געשעדיגט צו ווערן אינעם פארענדיגן מיסל. די מוסקלען ווערן איינגעצויגן, די הארץ ראטע גייט ארויף ווען מ’דרייווט, דעריבער איז מען וואך איבער יעדע שינוי. ווען איינער לעבן דיר טוט נישט נוצן די סיגנאלן אדער ער שניידט אריין אין דיין ליניע שפירט מען זיך אין א סכנה, און מראגריט מיט אויפברויז. ונשמרתם מאד לנפשותיכם מ’דארף פארן אויף די שאסייען לויט די געזעץ. רבי איד ווען איר געט א היטש, גייט עס אריין אין די אין מכבדין בדרכים, מאכט די בלינקער, רוקט אייך אריין אין די זייט און נעמט אויף דעם איד. אבער שטעלט אייך נישט אפ באמצע הדרך און האלט נישט אויף א גאנצע ליניע, טוט חסד, אבער נישט אויף יענעמ’ס חשבון.


ווי איז דאס געשעהן?

אלע לעבעלס

א בליק א שמייכל אבאמאקעיר אבדול פאטאח על-סיסי אבדולא יאמין אביגדור ליבערמאן אברהם מרדכי מלאך אגודת ישראל אגריקולטור אדאלף היטלער אהייא אהרן בנציון ווידער או. דזשי. בי. עי או.דזשעי. פּעק או.יו. אובער אוגאנדע אודיא אודע לאנדבאוער אוהורו קעניאטא אוויאציע אוזבעקיסטאן אוטיזם אויסטראליע אומאן אומאר על-ראזאז אונגארן אוקראינע אוראגוויי אורין העטש אושען אינפיניטי אזיע אזערבידזשאן אי.יו. אי.סי.בי. אי.פי.עי. איאטאלא כומעיני איבעי איבערוואג אידישע הויפן איוואנקע טראמפ איטאליע איטסונארי אנאדערא איי.אר.עס. אייאווע איידעהא אייווארי קאוסט אייסיס אייסלאנד אייק קאוועלאדזשע אייקיע אייראפע איירלאנד אילינאי אילעין טשאו אימיגראציע אימעילגעיט אימעילגעיט 2.0 אימפיטשטמענט אינדאנעזיע אינדיאנא אינדיע אינדיען פוינט אינטעל אינטערוויא אינטערנאַציאָנאַל אינטערנאציאנאלן ספעיס סטאנציע אינטערנעט אינטערפאל אינסטעגראם אינפראסטרוקטור איסט ריווער איסלאמישע דזשיהאד איראן איראק איתמר גינצבורג אכמעד ראכאמי אכסאן איקבאל אל-על אלאבאמא אלאסקע אלאסקע עירליינס אלבאניע אלבערטא ניסמאן אלבערטא פודשימארי אלדזשיריע אלט-רייט אלטערנעיט סייד פארקינג אלי לארידזשאני אליבאבא אלידזשיענט עיר אליווער נארט אלכסנדר אקאסטא אלען דערשאוויץ אלעקס אזאר אלעקס וואן דער זעוואן אלעקסאנדער דאונער אלעקסיי נעוואלני אלעקסיס ציפראס אלערגיע אמאן אמנעסטי אינטערנאציאנאל אמעריקע אמעריקען עירליינס אנאטאלי אנטאנאו אנאליז אנגאלע אנגעלע מערקעל אנדרעי דודא אנטאני סקאראמוטשי אנטאניא גוטערעז אנטאניא לעדעזמא אנטי-טראסט אנטיסעמעטיזם אנטיפא אנקעטע אסאסיעטעד פרעס אסטמא אסקאר לאפּעז ריווערא אפגאניסטאן אפסטעיט נ.י. אפעק אפקויפן און פאראייניגונג אפרים הערשקאוויטש אפרים שעהר אפריקע אקאיעד אולא אקלעהאמע אר.טי. אראס אגאלאראוו ארגענטינע ארטיפישעל אינטעלידזשענס ארי ווייזער אריזאנע אריטריע ארכעאלאגייע ארמעניע ארעגאן ארץ ישראל ארקענסא אשראף גאני באב מענענדעז באב קאורקער באבוב באהאמעס באו דיטעל באואינג באכראין באליוויע באליסטישע וואפן באמבארדיער באן קי-מון באנגלאדעש באנק אוו אמעריקע באנקראט באסטאן גלאוב באסניע באצאלטע אנאנס באקא האראם באקסד.קאם בארא פארק באראק אבאמא בארבארא אנדערוואוד באריס דזשאנסאן באשאר אל-אסאד באשעפעניש רעכט בודזשעט בולגאריע בזק בי-1-בי בי-ענד-עידזש בי.בי.סי. בי.עם.דאבעליו בי.פי. ביאלאגישע וואפן ביבי נתניהו ביטקוינס ביל געיטס ביל דעבלאזיא ביל לארקין ביל קלינטאן ביל קעסידי בילדער בינגאו בלו ארידזשין בלוטיגע שיסעריי בלומינג גראוו בלומינגבורג בלעקוואטער בעל התניא בעלארוס בעלגיע בעלזא בען סאס בען קארדין בען קארסן בענגלאדעש בעסט ביי בערל לאזאר בערני סענדערס בערקשייער בראזיל בראנקס בראק לאנג ברוך גארין ברוך דיין האמת ברוס ראונער ברוק ברוקלין ברידזשגעיט בריטיש עירוועיס ברייטבארט ניוז ברייען קאלב ברייען קעמפ ברייען ראסס ברייען שאטז ברית מילה ברסלב ברעד לענדער ברעד פארסקעיל ברעט קעווענאו ברעיקינג ניוז ברעקזיט גאו דעדי גאלדמאן סאקס גאן קאנטראל גאסט עדיטאריאל גואטאמאלא גואם גוגל גוואנטאנאמע בעי גולן בערג גור גורביר גרעוואל גזירת גיוס גייקא געזונט געזעץ געזעץ ענפארסעמענט געמבלינג גערי דוד קאהן געריכט גראפיטי גרוזיע גריכלאנד גרינע פארטיי גרעב גרעג עבאט דאוג דוסי דאוג דזשאונס דאמיניק ראפּיני דאמיניקען רעפובליק דאן מעקגעהן דאנא ברעזיל דאנא רארבאכער דאנעלד טאסק דאנעלד טראמפ דאנעלד טראמפ דזשוניער דאנקין דאונאטס דאקומענטן דוב הייקינד דוד בירנבוים דוד גרינפעלד דוד הערש מאנדל דוד וואנונו דוד פריעדמאן דוישטע באנק דזשאבס דזשאו ארפעא דזשאו בארטאן דזשאו ביידען דזשאו לאוטע דזשאו ליבערמאן דזשאו מענשין דזשאול דזשיאמברא דזשאוסעף פערקאוקאו דזשאן באלטאן דזשאן בוראסאו דזשאן ברענען דזשאן דאוד דזשאן טאורי דזשאן טעילאר דזשאן טעסטער דזשאן מעקעין דזשאן עף. קענעדי דזשאן פאדעסטא דזשאן קאנינגהעם דזשאן קאניערס דזשאן קארנין דזשאן קעלי דזשאן קעסיק דזשאן קערי דזשאנאטאן פאלארד דזשאנסאן-און-דזשאנסאן דזשאסטין טרודא דזשארדזש דאבעליו בוש דזשארדזש לעטימאר דזשארדזש סאראס דזשארדזש עידזש.דאבעליו. בוש דזשארדזש פאפאדאפולוס דזשארדזשיע דזשומאן וויליאמס דזשי-20 דזשי-7 דזשי.אי. דזשיבוטי דזשיל סטיין דזשים אקאסטא דזשים בריידענסטין דזשים דזשארדען דזשים דזשוסטיס דזשימי מאראלעס דזשימי קארטער דזשינע העספעל דזשעב הענסערלינג דזשעט-בלו דזשעי אינסלי דזשעי סעקולא דזשעי.פי.מארגען טשעיס דזשעימס אינהאף דזשעימס אניעל דזשעימס וואוסלי דזשעימס פיעלדס דזשעימס קלעפער דזשעיסאן שעיפעץ דזשעיקאב זומא דזשענעט יעללען דזשענעראל מאטארס דזשעף בעזאס דזשעף מערקלי דזשעף סעשאנס דזשעף פלעיק דזשעפערי לארד דזשעפרי בערמאן דזשעקי ספּייער דזשעראד קושנער דזשעראום פאועל דזשערי בראון דזשערי נאדלער דזשערסי סיטי דזשערעמי קארבין די פיליפינען די פעד די צייטונג די.עיטש.על די.ען.עי. דייטשלאנד דייעביטיס דייעט דייען פיינסטיין דין תורה דינא דינע פאועל דיסקרימינאציע דיען העללער דיען סקעלאס דיפלאמאטיע דיק דורבין דירות דירעגולאציע דניאל העקסטער דעב פישער דעבאטע דעוויד אורבען דעוויד איגעי דעוויד דיוק דעוויד יאנסי דעוויד שאלקין דעווין נונעז דעווין פעטריק קעלי דעיוו רייטשערד דעיוויד אייק דעיוויד סיסיליען דעיוויד קאוטער דעיוויד קאטש דעיוויד קלארק דעלאוועיר דעלטא דעלטשי ראדריגעז דעמאקראטישע פארטיי דעמיטרי מעדוועדעוו דעמיטריאס פאגורטסיז דען דאנאווען דען קאוטס דעניעל אורטעגא דעניעל נייגרא דענמארק דער בלאט דער יוד דער שטערן דעראל אייסא דר. רפאל דראגס דראון דרום אפריקע דרום דעקאטע דרום סודאן דרום קאראליינע דרום קארעא דשאן פרילי דשואיש אמעריקען העריטעדש מאנאט דשעימס מעטטיס דשעימס קאומי דשעיסאן גרינבלאט דשערי-מענדערינג האוואאי האוזינג האום דיפאו האומלענד סעקיוריטי האוערד שולץ האופ היקס האיטי האלאנד האלאקאוסט האמזא אסאמא בין לאדין האנג קאנג האנדא האנדוראס האנדל האנדל דעפיציט האני מאליקי האניוועל האפינגטאן עקאנאמיע האפינגטאן פאוסט האקים דזשעפריס האריקעין אירמא האריקעין האזעי האריקעין הארווי האריקעין מאריא האריקעין סענדי הארמוז הדס גאלדפארב הואן קארלאס ווארעלא הוליא בארגעז הומא אבאדין הונגער היידאר על אבאדי היידראזשין באמבע היימלאז הייפערלופ הילערי קלינטאן היסטאריע הלכה העלט קעיר הענריקע פענע ניעטע העק הערטז הערי ווילסאן העשי טישלער השגחה פרטיות וואו עיר וואודי דזשאנסאן וואולקאן וואטסעפפ וואל סטריט דזשורנאל וואל סטריט מארקעט וואלגרינס וואלד פייער וואלווא וואלוטע וואלטער שאוב וואלמארט וואלן וואלקסוואגאן וואנג איע וואפן האנדל וואצעפפ וואקסין ווארען באפעט וואשינגטאן די.סי. וואשינגטאן סטעיט וואשינגטאן פאוסט ווידא ווידעא וויזא וויזניץ וויי.פי.זשי. ווייאמינג ווייסע עקסטרעמיזם ווילבאור ראסס וויליאם ברעדפארד וויליאמסבורג וויסנשאפט וויסקאנסין וויעטנאם וויקטאר אורבאן וויקיליעקס וויקיפידיע ווירדזשין אטלאנטיק ווירדזשין איילענד ווירדזשיניע ווירטואלע רעאליטעט וולאדימיר פוטין וועטער וועטעראנען וועטערבאריכט וועיז וועימא וועלט האנדלס ארגאניזאציע וועלס פארגא ווענעזועלע ווענעטא וועסט נייל וויירוס וועסטשעסטער קאונטי ווערייזאן ווערמאנט ווערעזאנא בריק זאונינג זי.טי.אי. זימבאבווע זיקא וויירוס זעלבסט-דרייוונדיגע קארס זעלבסשטענדיגקייט זעליאז אנדריוו זקני ציון פראטאקאלן זשוליאן אסאנדזש זשורנאליזם חבד חברה הצלה חיזבאלע חיים דוד צוויבל חיים דייטש חילול השם חינוך חנוכה חסד חסידות חתם סופר טאון אוו פאלם טרי טאוני בלעיר טאוני האוואטער טאזשיקסטאן טאיאטע טאליבאן טאם גערעט טאם וואולף טאם טיליס טאם מארינאו טאם סטייער טאם פרייס טאם קאטאן טאם קארפער טאם שענאן טאמעס ברונעל טאמעס דינאפאלי טאמעס לאופעז פּיער טאנזאניע טאני שאריס טאפאן-זי בריק טארא קאונאו טארגעט טוויטער טויט שטראף טויס.אר.אס טוניזיע טוריזם טורקמעניסטאן טי.מאביל טי.עס.עי. טי.פי.פי. טייוואן טיילאנד טיים מאגאזין טים דרעיפער טים מורפי טים רייען טינא סמיט טעאדאר אלסאן טעד קרוז טעכנאלאגיע טעלעגראם טעלעמארקעטינג טעלעקאמיוניקאציע טענעסי טעסלא טעקסאס טעראר טעריסא מעי טערקיי טראגעדיע טראוועל טראמפ אינטערנאציאנאלע האטעל טראמפ טורעם טראמפ פאנדעישאן טראמפ-רוסלאנד סקאנדאל טראמפקעיר טראנספארטאציע טראנספלענט טראנקריפט טרעי גאודי טרעיאן ווייט טרעפיק באריכט טשאד טשאי אינגווען טשאק גרעסלי טשאק שומער טשארלי בעיקער טשארלי דענט טשארלס קאטש טשילע טשעטשניע טשעכיי יאהו יאווערי מוסאוויני יאן סטאלטענבערג יאפאן יאפפעד יארגעי מאסאן יהודה גרין יו-טוב יו.עס. ארמיי יו.עס. מעיל יו.עס. נעווי יו.עס. עיר פארס יו.עס. פאוסטעל סערוויסעס יו.עס. קאוסט גארד יו.עף.או. יו.פי.עס. יואל אשר לאבין יואל זילבער יוטא יולעט פעקערד יום העצמאות יום כיפור יונה כהן יוני הייקינד יוניאנס יונייטעד מאנרא יונייטעד נעישאנס יונייטעד עירליינס יוסאף טשאהאד יוסטיץ דעפארטמענט יוסי געשטעטנער יורא יעדאניס ראדריגאז יעוועטע קלארק יעקב ליצמאן יעקב משה גאנץ יצחק אולמאן ירדן ירושלים ירושלים אנערקענונג ישי שאלאמאן ישראל בער שטיין ישראל היום ישראל כץ כאמאס כאסאן רוכאני כאסני מובאראק כואן ארלאנדא הערנענדעז כותל המערבי כינע כעמישע וואפן כפרות כפת ברזל‎ כשרות לאאס לאורע אינגרעם לאטארי לאטוויע לאמאר אלעקסאנדער לאמבארדי לאנג איילענד לאנדאן לאס אנדזשעלעס לאקהיד מארטין לבנון לג בעומר להתחזק לואיזיאנא לואיס סעפולוועדא לואיס פאראקאן לואיס פערדינאנד דעסטאושעס לוטער סטרענדזש לוי מאיער לוי סענדערס לופטהאנזא לוקסעמבורג לי הארווי אסוואלד ליאפאלדע לאפעז ליביע ליו בארלעטא ליזשיאנעירס ליטע ליטעראטור לייוו לינדזי גרעהעם ליסע מורקאוסקי ליענדרא ענגליש ליפט ליקוי חמה תשע"ז לעבנסשטייגער לעגאלענד לעטישע דזשעימס לעיקוואד לעפטאפ פארבאט לערי קאדלאו מאד-סליידס מאדנע מאהאטיר מוכאמעד מאונט סיני העלט סיסטעם מאטעאס מאראוויטסקי מאיר בן-שבת מאיר לאבין מאכמוד אכמעדינעזשאד מאלאזיע מאלדיוואס מאלטא מאלי מאליסא מארק וויוועריטא מאלקאלם טורנבאל מאמענט מאגאזין מאן דזשי-אין מאנהעטן מאנופעקטשורינג מאנטענא מאנטענעגרא מאנטריאל מאניועל לאופעז אובראדור מאניס שעהר מאנסי מאסאטשוסעטס מאסוד בארזאני מאפע מאקסין וואטערס מאקעדאניע מאראטאן מאראקא מארגען סטענלי מארטי וואלש מארטין שולץ מארטין שקרעלי מאריאנא ראזשאוי מארין לא-פען מארק ווארנער מארק זאקערבערג מארק לעווין מארק מעדאוס מארק קארעלא מארקא רוביא מארשאל איילענדס מוזיק מוטה פראנק מוכאמאד אבאס מוכאמעד בין סאלמאן מוכאמעד זשאוואד זאריף מוכאמעד מורסי מוכאמעד נאאור מון דזשי-אין מוסד אמרי שפר מוסלעמענער מוסר מוקטאדא על-סאדר מורסא מזל טוב מיאמי מיאנמאר מיגועל דיאז-קאנאל מידיא ליעקס מיזורי מיט ראמני מיטל מזרח מיטש מעקאנעל מייק דובקע מייק לי מייק פאמפעיא מייק פענס מייק ראדזשערס מייקל בלומבערג מייקל גרים מייקל האראוויץ מייקל כהן מייקל סאסמאן מייקל פלין מייקראסאפט מיכאאיל סאקאשווילי מיליטער מינעסאטע מיסיסיפי מיק מולוועיני מירון מישאל אואון מישאל טעמער מישיגען מישעל באומען מנשה ישראל רייזמאַן מעדיקעיד מעדעצין מעוולאט קאוואסוגלא מעט בעווין מעט גאועטז מעט-לייף מעטיו היימבאך מעטעאס מאראוויצקי מעין מעיסיס מעלאניע טראמפ מענטל העלט מענטשן רעכט מענינדזשייטיס מעקסיקא מעקסיקאנער וואנט מערב ווירדזשיניע מערילאנד מעריסט מעריק מעשיות מקומות הקדושים משה דוד נידערמאן משה נחום קרויס משה רוטברג נ.י. אסעמבלי נ.י. נ.דזש. פארט אויטאריטי נ.י. סיטי קאונסיל נ.י. סענאט נ.י. פּרעסביטעריען נאווארטיס נאטא נאטאלי וועסעלניטסקאיא נאסא נאפטא נאקיע נארוועגיע נארטוועסט עירליינס נוארק נוקלעארע וואפן ניאגרא פאללס נידיא וועלאסקועז ניו דזשערסי ניו העמפשער ניו זילאנד ניו יארק טיימס ניו יארק סטעיט ניו יארק סיטי ניו יארק פאוסט ניטא לאווי ניידזשיריע ניידזשעל פאראדזש ניידזשער ניין עלעווען אטאקע נייע בוך נייעס בלעטלעך ניעל גורסאטש ניק עירס ניקאול מאליאטאקיס ניקאל פאשיניאן ניקאלעס מאדורע ניקאלעס סארקאזי ניקאלעס קרוז ניקאראגווא ניקי העילי נעבראסקע נעוואדא נעט נוטראליטי נענסי פעלאוסי נעפאל נעראנדרא מאודי נעשאנעל גארד נפתלי מאסטער נתן אייזיקסאן סאאד הארירי סאדיק קהאן סאודי אראביע סאוט טשיינע סי סאוטוועסט עירליינס סאטמאר סאל אלבאניז סאלווא קיער סאלוואדאר סאלוואדאר נאסראלא סאלמאנעלא סאמאליע סאמי אנאן סאן דיאגא סאן פראנציסקא סאני סאנקטוארי שטאט סאנקציעס סאשעל מידיא סודאן סוואזילאנד סוזען קאלינס סוזען רייס סוכות סועז קאנאל סופרים קאורט סטאניסלאוו יעזשעוו סטארבאקס סטוארט לופטפעלד סטיוו בענאן סטיוו דעינס סטיוו מענוטשין סטיוו ניוהאוז סטיוו סקאלייס סטיווען מיללער סטיווען סארענסען סטיווען פעדדאק סטעטן איילענד סטעיט דעפארטמענט סטעפאניע מיינער סטרייק סי.איי.עי. סי.בי.עס. סי.די.סי. סי.ווי.עס. סי.ען.ען. סי.עס.עקס. סי.עף.פי.בי. סיטגאו סיטי בייק סייבער אטאקע סייבער סעקיוריטי סייפולאו סייפאוו סייפרוס סילוועסטער טורנער סינגאפאור סינגאפאור עירליינס סינטיע ניקסאן סיערע ליאון סיקרעט סערוויס סיר סיריע סלאוואניע סלאוואקיי סנעפ סעבעסטשען גארקע סעבעסטשען קורטז סעווען עלעווען סעט ריטש סעלי יעיטס סעם קלאוויס סעמסאנג סערא האקעבי סאנדערס סערביע סערגיא מאטארעלא סערגעי גארקאוו סערגעי דעבקייעוו סערגעי לאווראוו סערגעי קיסליאק סערגעי ריאבקאוו סערזש סארזשיאן סעריל ראמאפוסא ספארטס ספייגעיט ספיריט עירליינס ספעיס עקס ספעיס פארס ספערן ספרינט סקאט גערעט סקאט וואלקער סקאט סטרינגער סקאט פרואיט סקאטלאנד סקאנדאל סקול באס סרי לאנקא עבאלע וויירוס עבי האנטסמאן עגיפטן עגיפטן-עיר עד גילעספי עד דעי עד ראויס עדווארד סנאודען עדווארד פילליפ עדווארד ראיס עדעם שיף עזרא קאהן-וואטניק עטיאפיע עטנע עי-321-על-אר עי.בי.סי. עי.טי. ענד טי. עי.סי.על.יו. עי.על.עס. עיטש.אר. מעקמעסטער עימי קלאבוטשער עיר בי-ענד-בי עיר פרענס עיר קאנאדע עירבאס עירבאס 320 עירבאס 350 עירבאס 380 עירוב על באגדאדי על דזשאזירא על פרענקען על קאידא על שאבאב על.דזשי.בי.טי. עליאט ענגעל עליזאבעט ווארען עליס וועלס עלען מאסק עלעקטארעל קאלעדזש עלעקטריק קארס עלעקשאן 2016 עלעקשאן 2018 עלעקשאן 2020 עלעקשאן 2021 עם.טי.עי. עם.עס.13 עם.עס.ען.בי.סי. עמא וואלף עמטרעק עמינענט דאמעין עמיראטן עמירעיטס עירליינס עממאנועל מאקראן עמעזאן עמעט פלאד עמערסאן מענאנגאגווא ען.או.עי.עי. ען.אר.עי. ען.בי.סי. ען.וויי.יו. ען.וויי.פי.די. ען.טי.עס.בי. ען.עס.עי. ענגלאנד ענדרו גאלדשטיין ענדרו מעקעיבי ענדרו ענגלין ענדרו קאומאו ענדרויד ענווייראמענטאל ענטאני ווינער ענערגיע עסטאניע עסטרייך עסקנות עף-15 עף-16 עף-35 עף.בי.איי. עף.די.עי. עף.די.ען.וויי. עף.טי.עי. עף.סי.סי. עף.עי.עי. עפל עצות און הילף עקאנאמיע עקוואדאר עקזעקוטיוו ארדער עקיופאקס עקסאן מאביל עקסידענט עקסעס אויל פייפליין עקסקלוסיוו ערד ציטערניש עריטרעיע עריק אלריטש עריק גאנזאלעס עריק גארסעטי עריק האלדער עריק טראמפ עריק סוואלוועל עריק עדעמס עריק שניידערמאן פאבלא קוזינסקי פאדעסטא גרופ פאדערשטע זייט פאול לעפעידזש פאול מענעפארט פאול נעהלען פאול רייען פּאוליעוו פאולענד ספרינג וואסער פאטולא גולאן פאליטיק פאליציי ברוטאליטעט פאליציי שיסעריי פאלסבורג פאלעסטיניע פאלעסטינער אויטאריטעט פאלשע נייעס פאנאמא פאקיסטאן פאקס ניוז פאראגוויי פאראדייס פאפירן פארבס פארד פארדאן פארט לאדערדעיל פארטא ריקא פארטוגאל פארטיידיגונג דעפארטמענט פארקינסאנס פוטש פוילן פון אידישער ווינקל פון אייוועלט פון די צייטונג פון דער בית פון דער יוד פון דער יושב ראש פון דער מעלדונג פון דער קלאסיפיידס פון המספיק גאזעט פון חיבורי הקהילה פון יעזורו פון ישיבה ווארלד ניוז פון להתחזק פון לוח היום פון לוח הציבור פון פיינע נייעס פון ק"י וואכנשריפט פון קאווע שטיבל פון קול ברמה פון קוק ווינקל פון קעטסקיל נייעס פון שערי מדע פורים פי.די.עף. פי.קעי.קעי. פיאט קרייסלער פיו ריסוירטש פיטער גאלינסקי פּיטער נעווארא פיטער סטראוק פיטער סטראזשק פייזער פייער פיל מורפי פיליפ גאלדבערג פיליפ העמאנד פימא פינאנץ פינחס גלויבער פינלאנד פלארידע פלו פליטים פליעדיגע קאר פלעטבוש פסח פסיכאלאגיע פעדעקס פעדעראלער רעילראוד אדמיניסטראציע פעדעריקא ווילסאן פעדעריקא מוהאריני פּעטי מאורי פעטרא פאראשענקא פעטריק ליטעל פעיסבוק פען סטעישאן פענסילוועניע פעסקא פערו פערסישן גאלף פעשמערגא פראטעסט פראנטעיר עירליינס פראנקרייך פרידאם קאקוס פריט באהרארא צדקה צהל צונאמי ציווילע קריג ציוניזם ציפערן צניעות צענזוס צענזור צפון דעקאטע צפון קאראליינע צפון קארעא קאוועיט קאורי בוקער קאורי דזשאנסאן קאורי לאוואנדאוסקי קאורי סטוארט קאזאכסטאן קאטאלאניע קאטאר קאטאר עירליינס קאלאמביע קאלאראדא קאליד אלי קאליפארניע קאלעד אלי קאמאלא העריס קאן עדיסאן קאנאדע קאנאקא-פיליפס קאנאר לעמב קאנגא קאנגרעס קאנדאליזא רייס קאנטינענטאל עירליינס קאנסומער פרייוועסי קאנסטאנטין קילימניק קאנסטרוקציע קאנספיראציע קאנעטיקוט קאסאווא קאסטא ריקא קאסטקא קאקא קאלא קאר אטאקע קארופציע קארטער פעידזש קאריביענס קארל אייקהאן קארלאס מאנאם קארלאס פוזשעמאנט קארס קארסיקע קהל לב טהור קהלא קדישא קו קלאקס קלען קובא קוויניפיאק קווינס קולטור קונסט קורדיסטאן קורדן קורצשלוס קידוש השם קים גודאנגא קים יאנג אן קים יאנג טשאל קינדליין קיסטאון אויל פייפליין קיסטאון ווירוס קיעט שילער קירוב רחוקים קירסטען ניעלסאן קלאגע קלמן יעגער קלעיר מעקעסקיל קעווין דע-ליאן קעווין מעקארטי קעטי ארינגטאן קעטי קראנינגער קעטלין וויין קעטסקילס קעי.דזשי.בי. קעיטי האקול קעיטי ערינגטאן קעיפ ווארדע קעלי סעדלער קעליען קאנוועי קעמבאדיע קענטאקי קעניע קענסאס קענסער קענעדי פיילס קענעט פרעיזשער קערען הענדעל קראאטיע קראון הייטס קריג קרימינאל קריס מורפי קריס קאומאו קריס קאלינס קריס קריסטי קריסטאפער פארינא קריסטאפער קאונס קריסטאפער רעי קריסטין דזשיליבראנד קריסטינא קירשנער קריפטא-קורענסי קרית טאהש קרית יואל קרעדיט סוויס ראאול קאסטרא ראב גאלדסטאון ראב פארטער ראבאט ראבערט ווילקי ראבערט מוגאבי ראבערט מוללער ראבערט עסטארינא ראבערט פיקא ראד בלאגאיעוויטש ראד וויהלער ראד ראזענשטיין ראדזשער סטאון ראדיקאליזם ראדריגא דוטערט ראוד איילענד ראווי ראגביר ראיאטן ראילא אודינגא ראלף נארטעם ראם עמאניועל ראן דזשאנסאן ראן ראקוועל האנסען ראסיזם ראסיפ טאיעפ ערדאוואן ראש השנה רובען דיאז רודי דזשוליאני רויטע קרייץ רויטערס רויעל דאטש-שעל רומעניע רוסלאנד רוסלאנד-וואלן סקאנדאל רחל מעדאו רי יאנג הא ריטינק-עקס ריטעיל ריטשארד בוערי ריטשארד בור ריטשארד בלומענטאל ריטשארד ספענסער ריטשארד פאוסעט ריטשארד פעינטער ריטשארד קארדרעי ריטשארד קלארידא ריטשי טאורעז רייזע פארבאט רייט-עיד רייכערן רייען זינקע רייקערס איילענד רינאט אכמעטשין ריעל עסטעיט ריעק מאשאר ריק געיטס ריק סעקאון ריק סקאט ריק פערי ריק קאטאן ריקאל ריקארדא מארטינעלי ריקארדא ראסעלא רעגיאנאל ביקור חולים רעגירונג רעגירונג פראגראמען רעגירונג שאטדאון רעי לאהוד רעי מאר רעינס פריבוס רעליגיע רענד פאול רעפובליקאנער פארטיי רעקס טילערסאן שאהיד קאהאן אבאסי שאול עלאוויטש שאן העניטי שאן ספייסער שבתאי שווייץ שוועדן שומרים שחיטה שטורם שטורעם אלבערטא שטייער שי דזשינפינג שילע דזשעקסאן לי שינזא אבעי שיעורים שיפפינג שיקאגא שלום בית שלום מרדכי רובאשקין שלמה העלבראנץ שמואל בוטח שמחה דאסקאל שמחה פעלדער שמחות שעווראן שעלדאן סילווער שעלי מעיער שעלי סימאנדס שעלי קעפיטא שענדונגערס שפאניע שפיאנאזש שרה נתניהו שרעק און סטראשע תולדות אברהם יצחק תימן תפילה תשעה באב