ראש השנה ביים הייליגן חתם סופר זי"ע

וואָספאַראַ לימוד זכות האָט דער חתם סופר געזאָגט בעפאָר תקיעת שופר?

וואָס האָט ענדגילטיג באַרואיגט דעם קעניג, וועלכע האָט געוואָלט וויסן אויב די גענעראַל איז אים געטריי?

וואָספאַראַ כוונות זאָל מען אינזין האָבן ביים שופר-בלאָזן?

וואָס האָט דער ישמח ישראל געראָטן זיינע חסידים צו טון אין די טעג?

צוריסענע קליידער און דאָך געפעלן דעם קעניג – וויאַזוי?


איין כוונה

אין עטליכע ערטער שרייבט דער חתם סופר זי"ע, אַז דער עיקר וואָס מען דאַרף אינזין האָבן ביי שופר בלאָזן איז, אַז דער באַשעפער האָט געהייסן בלאָזן; 'רחמנא אמר תקעו' דאַרף זיין די איינציגסטע כוונה ביי תקיעת שופר.

אַזוי ווערט דערציילט אינעם ספר פון זיין גרויסער תלמיד 'ליקוטי חבר בן חיים': איינמאָל איז געקומען צו אים ר' שמואל דייטש דער בעל תוקע פון פּרעשבורג, און געבעטן ער זאָל לערנען מיט אים די כוונות פון די תקיעות, אַזוי ווי דער מגן אברהם ברענגט פונעם של"ה הקדוש. האָט ער געעפנט דעם חומש, און אים געוויזן דעם פּסוק 'יום תרועה יהי' לכם', און האָט אים געזאָגט: "זאָלסט אינזין האָבן מקיים צו זיין די מצוה, און גאָרנישט אַנדערש!"

הרה"ק ר' יודעלע פון דזשיקוב זי"ע האָט געזאָגט אַמאָל: "מענטשן מיינען אַז עס איז גרינגער אינזין צו האָבן די כוונה פון 'רחמנא אמר תקעו' ווי צו מייחד זיין שמות. אָבער דער אמת איז נישט אַזוי. עס איז פיל לייכטער אינזין צו האָבן שמות, וועלכע מען קען לערנען, אָבער באמת אינזין צו האָבן די כוונה איז גאָר אַ גרויסע מעלה, און פאָדערט אַסאַך יגיעה."

אַז עס איז קאַלט...

דער מנהג אין פּרעשבורג איז געווען, אַז דער בעל תוקע איז געגאַנגען זיך טובל'ען אין מקוה פאַרן בלאָזן שופר.

עס האָט אַמאָל פּאַסירט, אַז דער בעל תוקע האָט נישט געוואָלט גיין זיך מטהר זיין אין מקוה בעפאָר אָט די הייליגע מצוה. ער האָט גע'טענה'ט אַז די וואַסער פון די מקוה איז צו קאַלט, און עס איז אים שווער זיך צו טובל'ען אין אַ קאַלטע מקוה.

דער חתם סופר האָט געפרעגט דעם בעל תוקע: "פאַרוואָס גייט איר נישט אין מקוה?"

"עס איז קאַלט." האָט ער זיך פאַרענטפערט.

"אַז עס איז קאַלט בלאָזט מען ניכט!" האָט דער חתם סופר שאַרף אים געזאָגט.

נאָר מיינע קינדער

ווי באַקאַנט לייענט מען דעם צווייטן טאָג ראש השנה די פּרשה פון די עקידה, כדי צו דערמאַנען דעם זכות פון עקידת יצחק.

מיט אַ טיפערע בליק האָט דער חתם סופר געגעבן צו פאַרשטיין מיט אַ משל, וואָס ליגט דאָ אונטער די געוואַלדיגע נסיון, אין וועלכע אברהם אבינו איז געשטאַנען.

און אַזוי האָט ער געזאָגט: אַ געוויסער קעניג האָט געהאַט אַ גענעראַל, אַ בראַווער און געוואַגטער פּערזאָן. נאָך פיל יאָרן וואָס ער האָט געטריי געדינט דעם קעניג און זיך איינגעשטעלט דאָס לעבן אין צענדליגע מלחמות, האָט דער קעניג אים דערהויבן איבער אַלע אַנדערע האַרן און מיניסטאָרן.

דער קעניג האָט געוואָלט געוואויר ווערן, אויב אויך נאָכן אים העכערן דעם ראַנג, וועט ער אים נאָך אַלץ זיין געטריי, און זיך אַוועקגעבן פאַר אים מיט לייב און לעבן.

וואָס האָט ער געטון? ער האָט געשיקט אַ באַהאַלטענע שליחות, צו איינער פון זיינע מיניסטאָרן אין אַ ווייטע לאַנד. ער האָט אים געבעטן אָנצושטעלן אַ געמאַכטע רעוואָלוציע אינעם לאַנד קעגן דעם קעניג, און דאַן זאָל ער שיקן אַ דרינגנדע בריוו צום קעניג נאָך הילף.

ווען מען האָט ערהאַלטן דעם בריוו דורך דעם קעניגליכן פּאָסטמייסטער, האָט דער קעניג שנעל געלאָזט רופן אָט דעם אויבנדערמאַנטן גענעראַל, און געפרעגט צו ער איז גרייט זיך צו שטעלן אין שפּיץ  פונעם מיליטער צו אונטערדרוקן דעם רעוואָלט.

דער גענעראַל האָט זיך באַדאַנקט פאַרן קעניג פאַרן אים מכבד זיין מיט דעם אויפגאַבע, און איז אַרויס אין קריג. דער קעניג האָט שטילערהייט געשיקט אַ שליחות צום מיניסטער אין יענעם לאַנד, אַז ער זאָל אָפּוואַרטן דעם גענעראַל מיט שווערע כוחות און אָנגרייטן אַן אומגעראָכטענע פּאַסטקע, און זען ביז ווי ווייט דער גענעראַל איז גרייט צו אפפערן זיין לעבן פאַר אים.

דער גענעראַל איז אַרויס אין וועג.

עס איז נישט דורך אַ לאַנגע צייט און עס איז אָנגעקומען די נייעס, אַז ער האָט דערשלאָגן דעם 'פיינט' רעכטס-און-לינקס. דער גאַנצער לאַנד האָט געשמועסט פון די וואונדערליכע זיג וואָס ער האָט אָפּגעהאַלטן אויפ’ן פראָנט קעגן די ווידערשפּעניגער.

דער קעניג האָט זיך גאָר שטאַרק געפרייעט, אַז זיין הויפּט-גענעראַל איז בייגעשטאַנען דעם נסיון. מיט דעם אַלעם, האָט דער קעניג זיך נאָך אַלץ געזאָרגט: 'נאָך אַלעם, די פּרואוו איז דאָך אַרויפגעצוואונגען אויפ’ן גענעראַל. ער האָט דאָך נישט געוואוסט פון פאָראויס אַז עס וואַרט אים אָפּ אַ פּאַסטקע און ער וועט זיך אנשטרויכלען אין אַזאַ שווערע פראָנט. מעגליך, ווען ער וואָלט ווען דאָס פאָראויס געזען, וואָלט ער זיך נישט אונטערגענומען אַזאַ מיסיע.'

טראַכטנדיג, האָט דער קעניג באַמערקט פון דערווייטנס ווי דער גענעראַל קומט צו גיין צוריק פונעם קריג מיט דעם גאַנצן מיליטער.

דער גענעראַל איז אַריינגעקומען אין פּאַלאַץ, ער האָט זיך געוואָרפן פאַרן קעניג צו די פיס, און אַנשטאָט וואָס דער קעניג זאָל זיך באַדאַנקען פאַר אים אויף דעם גרויסן זיג וואָס ער האָט אָפּגעהאַלטן – האָט ער אָנגעפאַנגען צו לויבן און דאַנקען דעם קעניג אויף דעם גרויסן כבוד וואָס דער קעניג האָט אים צוגעטיילט, מיטן אויפנעמען
אַלס פּאַסיגער גענעראַל צו אונטערדריקן די
רעוואָלוציע און אַרויסווייזן זיין געטריישאַפט
צום קעניג.
דער קעניג האָט זיך אָנגערופן און געזאָגט:
"בעט וואָס דו ווילסט און איך וועל דיר דאָס געבן!"
האָט דער גענעראַל געענטפערט: "איך וויל
בעטן ביים קעניג, אַז פון היינט און ווייטער, יעדע
מאָל ווען עס וועט פּאַסירן אַזאַ געשעעניש, אין
יעדן פאַל וואָס מען וועט דאַרפן טון קעגן די פיינט
פונעם קעניג און זיך מוסר נפש דערויף – זאָל דער
קעניג אויסוועלן מיר אָדער מיינע קינדער!"
דעם קעניג'ס זאָרגן זענען געקומען צו אַן ענדע.
מיט דעם האָט דער חתם סופר מסביר געווען
– אברהם אבינו האָט געדינט דעם אויבערשטן
מיטן גאַנצן כוח, און דער באַשעפער האָט אים
געשאָנקען אַ זון צו די הונדערט יאָר, אַ כליל
השלימות. דער באַשעפער האָט געוואָלט
אויספּרואוון אברהם אבינו מיט גאָר אַ שווערע
נסיון, און האָט אים פאַרבעטן
מקריב צו זיין זיין בן יחיד פאַר
אַן עולה. אברהם אבינו איז
בייגעשטאַנען דעם נסיון.
אָבער, ווער ווייסט, צו אויך
נאָכן שטיין אין דעם נסיון,
וועט ער זיין גרייט צו נעמען
אויף זיך פרישע נסיונות פאַר
מיין נאָמען?
ווי נאָר אברהם אבינו
האָט געזאָגט די ווערטער 'ה'
יראה', מיינענדיג, אַז ער בעט
אַז מען זאָל קיינעם נישט
פּרואוון מיט אַזעלכע נסיונות
נאָר זיינע קינדער – האָט
דער באַשעפער געוואוסט
אַז זיין האַרץ איז גאַנץ צום
אויבערשטן.

פרוכט אַלס שלש-סעודות

דעם ערשטן טאָג ראש-השנה נאָך מנחה איז
דער חתם סופר געגאַנגען אין באַגלייטונג פון
די ישיבה בחורים צום דאַנוי טייך זאָגן תשליך.
זיי זענען געגאַנגען צום גרויסן גאָרטן וועלכע
האָט זיך געפונען אויפ’ן באַרג הינטער דעם חתם
סופר'ס שטוב. פון דאָרט האָט מען גוט געקענט
זען דעם גרויסן באַקאַנטן דאַנוי טייך, וועלכע
לויפט דורך אין פּרעשבורג.

נאָך תשליך, האָבן זיך דער חתם סופר געזעצט
מיט עטליכע תלמידי חכמים, אינעם סוכה'לע
וואָס האָט זיך געפונען אינעם גאָרטן. מען
האָט געשטעלט צום טיש פרוכט און ער האָט
פאַרברענגט מיט די תלמידים.

זיין גרויסער תלמיד, דער 'ליקוטי חבר בן חיים' האָט ערקלערט, אַז וואַרשיינליך האָט זיין רבי חושש געווען צו די שיטה וואָס האַלט אַז מען דאַרף פּראַווען שלש-סעודות אויך אין יום טוב. דער אורזאַך פאַרוואָס אַנדערע ימים טובים האָט ער זיך נישט אַזוי געפירט, ווייל ער פלעגט זאָגן אַ דרשה יעדן יום טוב נאָך מנחה, און לויט’ן זוהר הקדוש קען מען יוצא זיין שלש-סעודות מיט דברי תורה, אָבער ראש השנה האָט ער נישט געזאָגט אַ דרשה, דערפאַר האָט ער מקפּיד געווען צו עסן פרוכט פאַר שלש-סעודות.

מיט גרויס דקדוק

הגאון ר' יצחק ווייס דער ווערבויער רב זצ"ל גיבט איבער אין זיין ספר 'אבני בית היוצר', איבער דער ספּעציעלער בעל קורא וועלכער פלעגט ליינען די תורה אין די הייליגע טעג ביים חתם סופר.

ער שרייבט ווי פאָלגענד: "דער צדיק און גאַנצער חסיד מו"ה יוסף לעצאַטע זצ"ל, אַ תלמיד מובהק פון מהר"ם ברבי זצ"ל, איז געווען פון די באַהאַלטענע צדיקים. "ער פלעגט ליינען אין די תורה אין ימים נוראים און די ד' פּרשיות ביי מיין רבי דער חתם סופר זצ"ל, אָן נעמען באַצאָלט.

"זיין ליינען איז געווען מיט גרויס דקדוק, לויט אַלע נקודות און פּרטי הלכות. ביי זיין ליינען האָבן זיך געהערט פון די פּסוקים זייער באַדייט לויט די דרשות חז"ל. ער פלעגט זייער געוואָרנט זיין צו ליינען פּונקטליך מיט אַלע טראָפּן.

"די מדקדקים זענען געווען שטאַרק אינטערעסירט צו הערן זיין קריאת התורה, צוליב דעם גרויסן פּונקטליכקייט מיט וועלכע ער פלעגט ליינען."

זיי זענען פאַריאָגט

אַ מורא'דיגע זאַך האָט נאָכגעזאָגט הגאון ר' שמואל ראָזנבערג זצ"ל ביים פּתיחה צום ווינטער זמן תרס"ז, איבער'ן הייליגן חתם סופר:

איך האָב געהערט, אַז איין ראש השנה בעפאָר תקיעת שופר האָט דער חתם סופר געוואָלט מלמד זכות זיין אויף אידישע קינדער, האָט ער געזאָגט:

"רבונו של עולם! עס זאָל נישט זיין שלעכט אין דיינע אויגן אויב דיין פאָלק די אידן זענען נישט גאַנץ מיט דיין מורא, ווייל אויך איך, אויב גייט אַריבער אויף מיר איין טאָג אָן לערנען חובת הלבבות, שפּיר איך אַז עס פעלט מיר פון דיין מורא; און וואָזשע זאלן זאָגן דיינע קינדער וועלכע זענען פאַריאָגט דעם גאַנצן טאָג על המחיה ועל הכלכלה!"

לערנען די תשובות

די שעצונג צום חתם סופר ביי די חסיד'ישע קרייזן איז ברייט באַקאַנט. הגאון החסיד ר' אליעזר דוד פרידמאַן שליט"א  דערציילט וואָס ער האָט געהערט פון אַלטע חסידים פון אלכסנדר:

דער ישמח ישראל זי"ע האָט אַמאָל געזאָגט פאַר איינער פון זיינע חסידים, ער זאָל זען צו לערנען אין די עשרת ימי תשובה אין תשובות חתם סופר.

פּשוט'ע קולות

מיט אַ שיינע משל האָט דער חתם סופר מסביר געווען דעם ענין פון בלאָזן שופר.

דער גאַנצער שטאָט רעש'ט. וואָס איז? דער קעניג קומט אין שטאָט. דער גובערנאַטאָר פון שטאָט האָט אָנגעגרייט דעם פאָלק צום אָנקום פונעם קעניג. ער האָט געלאָזט אויסרופן: "יעדער וואָס קען קומען און זיך באַווייזן פאַרן קעניג אָנגעטון אין שיינע קליידער – וועט דער קעניג אים אויפנעמען און שיין באַלוינען."

די מענטשן אין שטאָט זענען געווען אָרימעלייט. אַלע זענען געגאַנגען אָנגעטון מיט אָפּגעשליסענע קליידער, און קיינער האָט זיך נישט געקענט שטעלן פאַרן קעניג.

האָט דער גובערנאַטאָר צוגעלייגט און געזאָגט: "יעדער וואָס קען שיין שפּילן און זינגען, זאָל מקבל פּנים זיין דעם קעניג מיט מוזיקאַלישע אינסטרומענטן, און וועט באַקומען פונעם קעניג שיינע קליידער אין צוגאָב פון אַ שיינע לוין אויפ'ן באַערן דעם קעניג.

דאָ האָבן זיך שוין די מענטשן געפרייעט: "מיר וועלן אויפנעמען דעם קעניג מיט מוזיק, און מיר וועלן באַלוינט ווערן מיט קליידער און געלט. אַ מחי'!"

נאָכאַלץ האָבן עטליכע געצווייפלט אינעם געדאַנק. זיי האָבן זיך אָפּגערעדט: “אָבער, מיר קענען דאָך נישט זינגען און נישט שפּילן – מיט וואָס קענען מיר קעגן גיין דעם קעניג?"

דערנאָך האָבן זיי זיך געטרייסט: "פאַרקערט, מיר וועלן שאַלן און טריאומפירן מיט פּשוט'ע גלאַטע קולות, און דער קעניג וועט זען אַז מיר קענען נישט מער פון דעם, און דער קעניג וועט פאַרשטיין אַז דאָס קומט אין רעזולטאַט פון אונזער אָרימקייט, אַזוי וועט ער זיךדערבאַרעמען
אויף אונז און אונז צוליב טון!"

אָט דאָס איז דער סוד פון די תקיעות – האָט דער חתם סופר געזאָגט. מיר שאַלן און בלאָזן פּשוט'ע קולות און דורך דעם פועל'ן מיר אויס אַ גוט געבענטשט יאָר.

בילד: דער הייליגן חתם סופר זי"ע

ווי איז דאס געשעהן?

אלע לעבעלס

א שמייכל אבאמאקעיר אבדול פאטאח על-סיסי אביגדור ליבערמאן אברהם מרדכי מלאך אגודת ישראל אגריקולטור אדאלף היטלער אהייא או. דזשי. בי. עי או.דזשעי. פּעק או.יו. אובער אוגאנדע אודיא אוהורו קעניאטא אוויאציע אוזבעקיסטאן אוטיזם אויסטראליע אומאן אונגארן אוקראינע אוראגוויי אורין העטש אזיע אי.יו. אי.סי.בי. אי.פי.עי. איאטאלא כומעיני איבעי איבערוואג איוואנקע טראמפ איטאליע איטסונארי אנאדערא איי.אר.עס. אייאווע איידעהא אייסיס אייסלאנד אייק קאוועלאדזשע אייקיע אייראפע איירלאנד אילינאי אילעין טשאו אימיגראציע אימעילגעיט אימעילגעיט 2.0 אימפיטשטמענט אינדאנעזיע אינדיאנא אינדיע אינדיען פוינט אינטעל אינטערוויא אינטערנאַציאָנאַל אינטערנאציאנאלן ספעיס סטאנציע אינטערנעט אינטערפאל אינפראסטרוקטור איסט ריווער איסלאמישע דזשיהאד איראן איראק איתמר גינצבורג אכמעד ראכאמי אל-על אלאבאמא אלאסקע אלבאניע אלבערטא ניסמאן אלבערטא פודשימארי אלט-רייט אלטערנעיט סייד פארקינג אלי לארידזשאני אליבאבא אלכסנדר אקאסטא אלען דערשאוויץ אלעקס אזאר אלעקסאנדער דאונער אלעקסיי נעוואלני אלעקסיס ציפראס אלערגיע אמאן אמנעסטי אינטערנאציאנאל אמעריקע אמעריקען עירליינס אנאטאלי אנטאנאו אנאליז אנגאלע אנגעלע מערקעל אנדרעי דודא אנטאני סקאראמוטשי אנטאניא גוטערעז אנטאניא לעדעזמא אנטיסעמעטיזם אנטיפא אנקעטע אסטמא אסקאר לאפּעז ריווערא אפגאניסטאן אפסטעיט נ.י. אפקויפן און פאראייניגונג אפרים שעהר אפריקע אקאיעד אולא אקלעהאמע אר.טי. אראס אגאלאראוו ארגענטינע ארי ווייזער אריזאנע אריטריע ארכעאלאגייע ארעגאן ארץ ישראל ארקענסא אשראף גאני באב מענענדעז באב קאורקער באבוב באהאמעס באו דיטעל באואינג באכראין באליוויע באליסטישע וואפן באמבארדיער באן קי-מון באנגלאדעש באנק אוו אמעריקע באנקראט באסניע באצאלטע אנאנס באקא האראם באקסד.קאם בארא פארק באראק אבאמא באריס דזשאנסאן באשאר אל-אסאד באשעפעניש רעכט בודזשעט בולגאריע בי-ענד-עידזש בי.בי.סי. בי.עם.דאבעליו בי.פי. ביאלאגישע וואפן ביבי נתניהו ביטקוינס ביל געיטס ביל דעבלאזיא ביל קלינטאן ביל קעסידי בילדער בלו ארידזשין בלוטיגע שיסעריי בלומינג גראוו בלומינגבורג בלעקוואטער בעלארוס בעלגיע בעלזא בען סאס בען קארדין בען קארסן בענגלאדעש בערל לאזאר בערני סענדערס בראזיל בראנקס בראק לאנג ברוך גארין ברוך דיין האמת ברוס ראונער ברוקלין ברידזשגעיט בריטיש עירוועיס ברייטבארט ניוז ברייען קאלב ברייען ראסס ברית מילה ברסלב ברעד לענדער ברעיקינג ניוז ברעקזיט גאו דעדי גאלדמאן סאקס גאן קאנטראל גאסט עדיטאריאל גואטאמאלא גואם גוגל גוואנטאנאמע בעי גולן בערג גור גורביר גרעוואל גזירת גיוס געזונט געזעץ געזעץ ענפארסעמענט געמבלינג גערי דוד קאהן געריכט גראפיטי גרוזיע גריכלאנד גרינע פארטיי גרעג עבאט דאוג דוסי דאוג דזשאונס דאמיניקען רעפובליק דאנא ברעזיל דאנא רארבאכער דאנעלד טאסק דאנעלד טראמפ דאנעלד טראמפ דזשוניער דאנקין דאונאטס דאקומענטן דוב הייקינד דוד גרינפעלד דוד הערש מאנדל דוד וואנונו דוד פריעדמאן דוישטע באנק דזשאבס דזשאו ארפעא דזשאו בארטאן דזשאו ביידען דזשאו לאוטע דזשאו ליבערמאן דזשאו מענשין דזשאן באלטאן דזשאן בוראסאו דזשאן ברענען דזשאן דאוד דזשאן טאורי דזשאן טעילאר דזשאן מעקעין דזשאן עף. קענעדי דזשאן פאדעסטא דזשאן קאנינגהעם דזשאן קאניערס דזשאן קארנין דזשאן קעלי דזשאן קעסיק דזשאן קערי דזשאנסאן-און-דזשאנסאן דזשארדזש דאבעליו בוש דזשארדזש סאראס דזשארדזש פאפאדאפולוס דזשארדזשיע דזשומאן וויליאמס דזשי-20 דזשי-7 דזשי.אי. דזשיבוטי דזשיל סטיין דזשים דזשארדען דזשים דזשוסטיס דזשימי מאראלעס דזשימי קארטער דזשעב הענסערלינג דזשעט-בלו דזשעי סעקולא דזשעי.פי.מארגען טשעיס דזשעימס אניעל דזשעימס וואוסלי דזשעימס פיעלדס דזשעימס קלעפער דזשעיסאן שעיפעץ דזשענעט יעללען דזשענעראל מאטארס דזשעף בעזאס דזשעף מערקלי דזשעף סעשאנס דזשעף פלעיק דזשעפערי לארד דזשעפרי בערמאן דזשעקי ספּייער דזשעראד קושנער דזשעראום פאועל דזשערי בראון דזשערי נאדלער דזשערסי סיטי דזשערעמי קארבין די פיליפינען די פעד די צייטונג די.עיטש.על די.ען.עי. דייטשלאנד דייעט דין תורה דינא דינע פאועל דיסקרימינאציע דיען סקעלאס דיפלאמאטיע דירות דירעגולאציע דניאל העקסטער דעבאטע דעוויד אורבען דעוויד דיוק דעוויד יאנסי דעווין פעטריק קעלי דעיוו רייטשערד דעיוויד אייק דעיוויד סיסיליען דעיוויד קאוטער דעיוויד קאטש דעיוויד קלארק דעלאוועיר דעלטא דעמאקראטישע פארטיי דעמיטרי מעדוועדעוו דען קאוטס דעניעל נייגרא דענמארק דער בלאט דער יוד דעראל אייסא דראגס דראון דרום דעקאטע דרום סודאן דרום קאראליינע דרום קארעא דשאן פרילי דשואיש אמעריקען העריטעדש מאנאט דשעימס מעטטיס דשעימס קאומי דשעיסאן גרינבלאט דשערי-מענדערינג האוואאי האום דיפאו האומלענד סעקיוריטי האופ היקס האיטי האלאנד האלאקאוסט האמזא אסאמא בין לאדין האנג קאנג האנדא האנדוראס האנדל האנדל דעפיציט האניוועל האפינגטאן פאוסט האקים דזשעפריס האריקעין אירמא האריקעין האזעי האריקעין הארווי האריקעין מאריא הדס גאלדפארב הוליא בארגעז הומא אבאדין הונגער היידאר על אבאדי היידראזשין באמבע היימלאז הייפערלופ הילערי קלינטאן היסטאריע הלכה העלט קעיר הענריקע פענע ניעטע העק הערי ווילסאן העשי טישלער וואו עיר וואולקאן וואל סטריט דזשורנאל וואל סטריט מארקעט וואלגרינס וואלד פייער וואלווא וואלטער שאוב וואלמארט וואלן וואלקסוואגאן וואפן האנדל וואצעפפ וואקסין וואשינגטאן די.סי. וואשינגטאן סטעיט וואשינגטאן פאוסט ווידעא וויזניץ וויי.פי.זשי. ווייאמינג ווייסע עקסטרעמיזם ווילבאור ראסס וויליאם ברעדפארד וויליאמסבורג וויסנשאפט וויסקאנסין וויעטנאם וויקיליעקס וויקיפידיע ווירדזשין אטלאנטיק ווירדזשין איילענד ווירדזשיניע ווירטואלע רעאליטעט וולאדימיר פוטין וועטער וועטעראנען וועטערבאריכט וועלס פארגא ווענעזועלע ווענעטא וועסט נייל וויירוס וועסטשעסטער קאונטי ווערייזאן ווערמאנט ווערעזאנא בריק זאונינג זימבאבווע זיקא וויירוס זעלבסט-דרייוונדיגע קארס זעלבסשטענדיגקייט זקני ציון פראטאקאלן זשוליאן אסאנדזש זשורנאליזם חבד חברה הצלה חיזבאלע חיים דוד צוויבל חילול השם חינוך חנוכה חסד חסידות חתם סופר טאון אוו פאלם טרי טאוני בלעיר טאוני האוואטער טאזשיקסטאן טאיאטע טאליבאן טאם טיליס טאם מארינאו טאם סטייער טאם פרייס טאם קאטאן טאם קארפער טאמעס ברונעל טאמעס דינאפאלי טאמעס לאופעז פּיער טאמעס שענאן טאנזאניע טאני שאריס טאפאן-זי בריק טארגעט טוויטער טויט שטראף טויס.אר.אס טוניזיע טוריזם טורקמעניסטאן טי.מאביל טי.עס.עי. טי.פי.פי. טייוואן טיילאנד טיים מאגאזין טים רייען טינא סמיט טעד קרוז טעכנאלאגיע טעלעגראם טעלעמארקעטינג טעלעקאמיוניקאציע טענעסי טעסלא טעקסאס טעראר טעריסא מעי טערקיי טראגעדיע טראוועל טראמפ אינטערנאציאנאלע האטעל טראמפ טורעם טראמפ-רוסלאנד סקאנדאל טראמפקעיר טראנספארטאציע טראנספלענט טראנקריפט טרעפיק באריכט טשאד טשאק שומער טשארלי בעיקער טשארלי דענט טשארלס קאטש טשעטשניע טשעכיי יאהו יאפאן יאפפעד יארגעי מאסאן יו.עס. ארמיי יו.עס. מעיל יו.עס. נעווי יו.עס. עיר פארס יו.עס. פאוסטעל סערוויסעס יו.עס. קאוסט גארד יו.פי.עס. יואל אשר לאבין יוטא יולעט פעקערד יום כיפור יונה כהן יוני הייקינד יוניאנס יונייטעד מאנרא יונייטעד נעישאנס יונייטעד עירליינס יוסטיץ דעפארטמענט יוסי געשטעטנער יורא יעדאניס ראדריגאז יעקב ליצמאן יצחק אולמאן ירדן ירושלים ירושלים אנערקענונג ישראל בער שטיין ישראל כץ כאמאס כאסאן רוכאני כאסני מובאראק כואן ארלאנדא הערנענדעז כותל המערבי כינע כעמישע וואפן כפרות כפת ברזל‎ כשרות לאטארי לאטוויע לאמאר אלעקסאנדער לאמבארדי לאנג איילענד לאנדאן לאס אנדזשעלעס לאקהיד מארטין לבנון לג בעומר להתחזק לואיזיאנא לואיס פערדינאנד דעסטאושעס לוטער סטרענדזש לוי מאיער לופטהאנזא לוקסעמבורג לי הארווי אסוואלד ליאפאלדע לאפעז ליביע ליזשיאנעירס ליטע ליטעראטור לייוו לינדזי גרעהעם ליסע מורקאוסקי ליענדרא ענגליש ליפט ליקוי חמה תשע"ז לעבנסשטייגער לעגאלענד לעטישע דזשעימס לעיקוואד לעפטאפ פארבאט מאד-סליידס מאדנע מאונט סיני העלט סיסטעם מאיר בן-שבת מאיר לאבין מאכמוד אכמעדינעזשאד מאלאזיע מאלטא מאלי מאליסא מארק וויוועריטא מאלקאלם טורנבאל מאן דזשי-אין מאנהעטן מאנופעקטשורינג מאנטענא מאנטענעגרא מאנטריאל מאנסי מאסאטשוסעטס מאסוד בארזאני מאפע מאקעדאניע מאראטאן מאראקא מארטי וואלש מארטין שולץ מארטין שקרעלי מאריאנא ראזשאוי מארין לא-פען מארק מעדאוס מארקא רוביא מארשאל איילענדס מוזיק מוטה פראנק מוכאמאד אבאס מוכאמעד בין סאלמאן מוכאמעד מורסי מוכאמעד נאאור מון דזשי-אין מוסלעמענער מורסא מיאמי מיאנמאר מיגועל דיאז-קאנאל מידיא ליעקס מיזורי מיט ראמני מיטל מזרח מיטש מעקאנעל מייק דובקע מייק לי מייק פאמפעיא מייק פענס מייק ראדזשערס מייקל בלומבערג מייקל גרים מייקל כהן מייקל פלין מייקראסאפט מיכאאיל סאקאשווילי מיליטער מינעסאטע מיסיסיפי מיק מולוועיני מירון מישאל אואון מישאל טעמער מישיגען מנשה ישראל רייזמאַן מעדיקעיד מעדעצין מעטיו היימבאך מעטעאס מאראוויצקי מעין מעלאניע טראמפ מענטל העלט מענטשן רעכט מענינדזשייטיס מעקסיקא מעקסיקאנער וואנט מערב ווירדזשיניע מערילאנד מעריסט מעריק מעשיות מקומות הקדושים משה דוד נידערמאן משה נחום קרויס משה רוטברג נ.י. אסעמבלי נ.י. נ.דזש. פארט אויטאריטי נ.י. סיטי קאונסיל נ.י. סענאט נ.י. פּרעסביטעריען נאטא נאטאלי וועסעלניטסקאיא נאסא נאפטא נאקיע נארוועגיע נארטוועסט עירליינס נוארק נוקלעארע וואפן ניאגרא פאללס נידיא וועלאסקועז ניו דזשערסי ניו העמפשער ניו זילאנד ניו יארק טיימס ניו יארק סטעיט ניו יארק סיטי ניו יארק פאוסט ניידזשיריע ניידזשעל פאראדזש ניידזשער ניין עלעווען אטאקע נייע בוך ניעל גורסאטש ניקאול מאליאטאקיס ניקאלעס מאדורע ניקאראגווא ניקי העילי נעבראסקע נעוואדא נעט נוטראליטי נענסי פעלאוסי נעראנדרא מאודי נעשאנעל גארד סאאד הארירי סאדיק קהאן סאודי אראביע סאוט טשיינע סי סאוטוועסט עירליינס סאטמאר סאל אלבאניז סאלווא קיער סאלוואדאר סאלוואדאר נאסראלא סאמאליע סאן דיאגא סאן פראנציסקא סאני סאנקטוארי שטאט סאנקציעס סאשעל מידיא סודאן סוזען קאלינס סוזען רייס סוכות סועז קאנאל סופרים קאורט סטאניסלאוו יעזשעוו סטארבאקס סטוארט לופטפעלד סטיוו בענאן סטיוו דעינס סטיוו מענוטשין סטיוו ניוהאוז סטיוו סקאלייס סטיווען מיללער סטיווען פעדדאק סטעטן איילענד סטעיט דעפארטמענט סי.איי.עי. סי.די.סי. סי.ווי.עס. סי.ען.ען. סי.עף.פי.בי. סיטגאו סיטי בייק סייבער אטאקע סייבער סעקיוריטי סייפולאו סייפאוו סילוועסטער טורנער סינגאפאור סיערע ליאון סיקרעט סערוויס סיר סיריע סלאוואניע סלאוואקיי סנעפ סעבעסטשען גארקע סעבעסטשען קורטז סעווען עלעווען סעט ריטש סעם קלאוויס סעמסאנג סערא האקעבי סאנדערס סערביע סערגעי גארקאוו סערגעי דעבקייעוו סערגעי לאווראוו סערגעי קיסליאק סערגעי ריאבקאוו ספארטס ספיריט עירליינס ספעיס עקס ספערן ספרינט סקאט גערעט סקאט וואלקער סקאט סטרינגער סקאט פרואיט סקאטלאנד סקול באס סרי לאנקא עגיפטן עגיפטן-עיר עד גילעספי עד דעי עד ראויס עדווארד פילליפ עדווארד ראיס עדעם שיף עזרא קאהן-וואטניק עטיאפיע עטנע עי.בי.סי. עי.טי. ענד טי. עי.סי.על.יו. עי.על.עס. עיטש.אר. מעקמעסטער עיר בי-ענד-בי עיר פרענס עירבאס עירבאס 320 עירבאס 380 עירוב על באגדאדי על דזשאזירא על פרענקען על קאידא על שאבאב על.דזשי.בי.טי. עליאט ענגעל עליזאבעט ווארען עליס וועלס עלען מאסק עלעקטארעל קאלעדזש עלעקטריק קארס עלעקשאן 2016 עלעקשאן 2018 עלעקשאן 2020 עלעקשאן 2021 עם.טי.עי. עם.עס.13 עם.עס.ען.בי.סי. עמא וואלף עמטרעק עמינענט דאמעין עמיראטן עמירעיטס עירליינס עממאנועל מאקראן עמעזאן עמערסאן מענאנגאגווא ען.אר.עי. ען.וויי.יו. ען.וויי.פי.די. ען.טי.עס.בי. ען.עס.עי. ענגלאנד ענדרו גאלדשטיין ענדרו מעקעיבי ענדרו ענגלין ענדרו קאומאו ענווייראמענטאל ענטאני ווינער ענערגיע עסטאניע עסטרייך עף.בי.איי. עף.די.עי. עף.די.ען.וויי. עף.סי.סי. עף.עי.עי. עפל עצות און הילף עקאנאמיע עקוואדאר עקזעקוטיוו ארדער עקיופאקס עקסאן מאביל עקסידענט עקסעס אויל פייפליין עקסקלוסיוו ערד ציטערניש עריטרעיע עריק גאנזאלעס עריק טראמפ עריק סוואלוועל עריק עדעמס עריק שניידערמאן פאבלא קוזינסקי פאדעסטא גרופ פאדערשטע זייט פאול לעפעידזש פאול מענעפארט פאול נעהלען פאול רייען פּאוליעוו פאולענד ספרינג וואסער פאטולא גולאן פאליטיק פאליציי ברוטאליטעט פאליציי שיסעריי פאלסבורג פאלעסטיניע פאלעסטינער אויטאריטעט פאלשע נייעס פאנאמא פאקיסטאן פאקס ניוז פאראגוויי פאראדייס פאפירן פארד פארט לאדערדעיל פארטא ריקא פארטוגאל פארטיידיגונג דעפארטמענט פוטש פוילן פון אידישער ווינקל פון אייוועלט פון די צייטונג פון דער בית פון דער יוד פון המספיק גאזעט פון חיבורי הקהילה פון יעזורו פון ישיבה ווארלד ניוז פון לוח היום פון לוח הציבור פון פיינע נייעס פון ק"י וואכנשריפט פון קאווע שטיבל פון קוק ווינקל פון קעטסקיל נייעס פון שערי מדע פי.די.עף. פי.קעי.קעי. פיאט קרייסלער פיו ריסוירטש פיטער גאלינסקי פיטער סטראזשק פייזער פייער פיל מורפי פיליפ גאלדבערג פיליפ העמאנד פימא פינאנץ פינלאנד פלארידע פליטים פליעדיגע קאר פלעטבוש פסיכאלאגיע פעדעריקא ווילסאן פעדעריקא מוהאריני פּעטי מאורי פעטרא פאראשענקא פעיסבוק פען סטעישאן פענסילוועניע פעסקא פערו פערסישן גאלף פעשמערגא פראטעסט פראנקרייך פרידאם קאקוס פריט באהרארא צדקה צהל צונאמי ציווילע קריג ציוניזם ציפערן צניעות צענזוס צפון דעקאטע צפון קאראליינע צפון קארעא צפת קאוועיט קאורי בוקער קאורי דזשאנסאן קאורי לאוואנדאוסקי קאזאכסטאן קאטאלאניע קאטאר קאטאר עירליינס קאלאמביע קאלאראדא קאליד אלי קאליפארניע קאלעד אלי קאמאלא העריס קאן עדיסאן קאנאדע קאנאקא-פיליפס קאנגא קאנגרעס קאנדאליזא רייס קאנטינענטאל עירליינס קאנסומער פרייוועסי קאנסטרוקציע קאנעטיקוט קאסאווא קאסטא ריקא קאסטקא קאקא קאלא קארו קארופציע קארטער פעידזש קאריביענס קארל אייקהאן קארלאס מאנאם קארלאס פוזשעמאנט קארס קארסיקע קהל לב טהור קהלא קדישא קו קלאקס קלען קובא קווינס קולטור קונסט קורדיסטאן קורדן קורצשלוס קידוש השם קים גודאנגא קים יאנג אן קינדליין קיסטאון אויל פייפליין קיעט שילער קירוב רחוקים קלאגע קלמן יעגער קלעיר מעקעסקיל קעטלין וויין קעטסקילס קעי.דזשי.בי. קעיפ ווארדע קעליען קאנוועי קענטאקי קעניע קענסאס קענסער קענעדי פיילס קענעט פרעיזשער קערען הענדעל קראאטיע קראון הייטס קריג קרימינאל קריס קאלינס קריס קריסטי קריסטאפער פארינא קריסטאפער רעי קריסטין דזשיליבראנד קריסטינא קירשנער קריפטא-קורענסי קרית טאהש קרית יואל קרעדיט סוויס ראאול קאסטרא ראב גאלדסטאון ראבאט ראבערט מוגאבי ראבערט מוללער ראבערט עסטארינא ראד וויהלער ראד ראזענשטיין ראדזשער סטאון ראדיקאליזם ראדריגא דוטערט ראוד איילענד ראווי ראגביר ראיאטן ראילא אודינגא ראלף נארטעם ראם עמאניועל ראן דזשאנסאן ראסיזם ראסיפ טאיעפ ערדאוואן ראש השנה רובען דיאז רודי דזשוליאני רויטע קרייץ רויטערס רויעל דאטש-שעל רומעניע רוסלאנד רוסלאנד-וואלן סקאנדאל רחל מעדאו רי יאנג הא ריטינק-עקס ריטעיל ריטשארד בוערי ריטשארד בור ריטשארד בלומענטאל ריטשארד ספענסער ריטשארד פאוסעט ריטשארד קארדרעי ריטשי טאורעז רייזע פארבאט רייט-עיד רייכערן רייען זינקע רייקערס איילענד רינאט אכמעטשין ריעל עסטעיט ריעק מאשאר ריק סקאט ריק פערי ריק קאטאן ריקאל ריקארדא ראסעלא רעגיאנאל ביקור חולים רעגירונג רעגירונג פראגראמען רעי לאהוד רעי מאר רעינס פריבוס רעליגיע רענד פאול רעפובליקאנער פארטיי רעקס טילערסאן שאהיד קאהאן אבאסי שאן העניטי שאן ספייסער שבתאי שווייץ שוועדן שומרים שחיטה שטורם שטייער שי דזשינפינג שילע דזשעקסאן לי שינזא אבעי שיעורים שיפפינג שיקאגא שלום מרדכי רובאשקין שלמה העלבראנץ שמואל בוטח שמחה פעלדער שמחות שעווראן שעלדאן סילווער שעלי סימאנדס שעלי קעפיטא שפאניע שפיאנאזש שרה נתניהו תולדות אברהם יצחק תימן תפילה תשעה באב